Do kodeksu karnego wprowadzone zostały nowe przepisy – art. 144a i art. 144b – związane z realizowaniem zadań przez osoby w ramach tzw. obrony cywilnej. Obowiązują one od 1 stycznia 2025 r.
Istotą obrony cywilnej jest realizacja zadań mająca na celu ochronę ludności cywilnej przed zagrożeniami wynikającymi z działań zbrojnych i ich następstw. Wynika to z ustawy z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej.
Wezwania do służby w obronie cywilnej
Obrona cywilna ma związek z realizowaniem różnych zadań m.in. przez osoby fizyczne. Osoby, którym nadano przydział mobilizacyjny obrony cywilnej, podlegają powołaniu w terminie i miejscu określonych w wezwaniu. Wezwania do służby w obronie cywilnej dostarcza wojewoda.
Z chwilą powołania osoby te stają się osobami pełniącymi służbę w obronie cywilnej, a ich obowiązkiem jest wykonywanie poleceń przełożonych w sprawach związanych z pełnieniem tej służby i wykonywaniem zadań obrony cywilnej.
Sankcje karne
Od początku 2025 r. obowiązują dwa nowe przepisy karne, które sankcjonują niestosowanie się przez osoby fizyczne do przepisów z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej.
Art. 144a kodeksu karnego penalizuje uchylanie się od służby w ramach obrony cywilnej. Z jego treści wynika, że kto, będąc powołanym do pełnienia służby w obronie cywilnej, nie zgłasza się do odbywania tej służby w określonym terminie i miejscu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Istotą tego przepisu jest zatem zaniechanie polegające na niezgłoszeniu się do pełnienia służby w obronie cywilnej.
Z kolei art. 144b kodeksu karnego penalizuje odmowę pełnienia służby w ochronie cywilnej. Z jego treści wynika, że kto, odbywając służbę w obronie cywilnej, odmawia pełnienia tej służby, złośliwie lub uporczywie odmawia wykonania obowiązku wynikającego z tej służby albo polecenia w sprawach służbowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Tej samej karze podlega, kto, pełniąc tę służbę, samowolnie opuszcza wyznaczone miejsce wykonywania obowiązków służbowych lub samowolnie poza nim pozostaje. Jeżeli sprawca opisanego czynu zabronionego opuszcza, w celu trwałego uchylenia się od tej służby, wyznaczone miejsce wykonywania obowiązków służbowych albo w takim celu poza nim pozostaje, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Zatem istotą drugiego przepisu jest odmowa pełnienia służby, w tym odmowa realizowania konkretnych obowiązków, czy opuszczanie miejsca ich wykonywania.
Sprawa oceniana indywidualnie
Istnienie opisanych przepisów karnych nie oznacza jednak automatycznie poniesienia odpowiedzialności karnej przez osoby powołane do pełnienia służby w obronie cywilnej czy odbywające tę służbę. W prawie karnym obowiązują bowiem dyrektywy wymiaru kar (art. 53 kodeksu karnego).
Ważne! Sąd wymierza karę według swojego uznania, w granicach przewidzianych w ustawie.
Sąd uwzględnia przy tym stopień społecznej szkodliwości czynu, okoliczności obciążające i okoliczności łagodzące, cele kary w zakresie społecznego oddziaływania, a także cele zapobiegawcze, które ma ona osiągnąć w stosunku do skazanego. Dolegliwość kary nie może przekraczać stopnia winy.
Ponadto wymierzając karę sąd uwzględnia w szczególności motywację i sposób zachowania się sprawcy, zwłaszcza w razie popełnienia przestępstwa na szkodę osoby nieporadnej ze względu na wiek lub stan zdrowia, popełnienie przestępstwa wspólnie z nieletnim, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków, rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa, właściwości i warunki osobiste sprawcy, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu, a zwłaszcza staranie o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości, a także zachowanie się pokrzywdzonego.
Podsumowując, ustawodawca wprowadził odpowiedzialność karną za brak stosowania się przez obywateli – powołanych do pełnienia służby w obronie cywilnej lub odbywających służbę w obronie cywilnej – do zasad przewidzianych w ustawie o ochronie ludności i obronie cywilnej. Potencjalnie grożąca odpowiedzialność karna może być czynnikiem wpływającym motywacyjnie na konieczność wywiązywania się przez osoby fizyczne z obowiązków określonych ww. ustawą. Pamiętaj, ze ustawa przewiduje liczne wyłączenia dające możliwość zwolnienie ze służby. Jeśli chcesz wiedzieć więcej zamów u nas płatną poradę prawną w tym zakresie.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.
Podstawa prawna: