Ministerstwo Sprawiedliwości (MS) przygotowało projekt nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego (KPC, Dz.U.2024.0.1568 t.j.), który został wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów (numer projektu: UD156) i przyjęty przez Radę Ministrów 20 maja 2025 r.. Propozycje, opracowane przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego, zakładają odwrócenie wielu zmian wprowadzonych przez byłego Ministra Sprawiedliwości Zbigniewa Ziobrę, w szczególności w ramach nowelizacji z 4 lipca 2019 r., oraz wprowadzenie nowych rozwiązań mających na celu usprawnienie postępowań cywilnych. Niniejszy artykuł omawia kluczowe propozycje zmian, ich uzasadnienie oraz potencjalny wpływ na praktykę sądową, z uwzględnieniem publicznie dostępnego orzecznictwa.
Kluczowe zmiany w projekcie nowelizacji KPC
1. Wydłużenie terminów na środki odwoławcze
Projekt przewiduje wydłużenie terminu na wniesienie apelacji z 2 tygodni do 1 miesiąca oraz terminu na zażalenie z 1 tygodnia do 2 tygodni. Jak wskazuje prof. Marcin Dziurda, członek Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, obecne terminy są najkrótsze w Europie i nie zapewniają wystarczających gwarancji procesowych. Wydłużenie terminów ma umożliwić stronom i pełnomocnikom staranniejsze przygotowanie środków odwoławczych, co wzmacnia prawo do obrony i zasadę sprawiedliwego procesu.
Adwokat Mateusz Sulej podkreśla, że zmiana ta jest krokiem w stronę europejskich standardów, szczególnie w sprawach złożonych, gdzie krótki termin utrudnia konsultacje z klientem. Uchwała Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r. (III PZP 6/22) wskazuje na potrzebę zapewnienia stronom odpowiedniego czasu na reakcję procesową, co wspiera argumentację za wydłużeniem terminów .
2. Powrót do składów trzyosobowych w II instancji
Projekt zakłada powrót do składów trzyosobowych w postępowaniach apelacyjnych, z wyjątkiem spraw uproszczonych i tych o wartości przedmiotu sporu do 20 000 zł, gdzie orzekać będzie jeden sędzia. Zmiana odwraca reformę Ziobry z 2019 r., która wprowadziła składy jednoosobowe w II instancji w celu przyspieszenia postępowań (art. 367 § 3 KPC w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2019 r.). Uchwała Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r. (III PZP 6/22) kwestionuje zasadność składów jednoosobowych, wskazując, że mogą one obniżać jakość orzecznictwa w sprawach o większym znaczeniu.
Adwokat Karolina Pilawska wyraża obawy, że powrót do składów trzyosobowych może wydłużyć czas rozpoznania apelacji z powodu ograniczonej liczby sędziów i dużego obciążenia sądów. Z kolei adwokat Maciej Obrębski popiera zmianę, argumentując, że kolegialność składów apelacyjnych sprzyja merytorycznej dyskusji i weryfikacji orzeczeń I instancji.
3. Uchylenie przepisów o postępowaniu konsumenckim
Projekt przewiduje likwidację odrębnego postępowania konsumenckiego, wprowadzonego w 2023 r. (art. 458¹–458⁴ KPC), pozostawiając jedynie regulację dotyczącą właściwości przemiennej, umożliwiającą konsumentom wnoszenie powództw w miejscu ich zamieszkania (art. 34 KPC). Komisja Kodyfikacyjna uznała, że obecne przepisy nie tylko nie ułatwiają konsumentom dochodzenia praw, ale także komplikują przedsiębiorcom prowadzenie spraw sądowych. Zmiana ma na celu uproszczenie procedur i eliminację nieefektywnych regulacji.
4. Zmiany w publikacji przeprosin
Projekt uchyla art. 1050 § 4 KPC, który pozwala sądowi nałożyć grzywnę do 15 000 zł i nakazać publikację przeprosin w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt dłużnika, jeśli ten nie złoży oświadczenia o przeprosinach. W praktyce przepis ten umożliwiał unikanie wykonania wyroku za naruszenie dóbr osobistych stosunkowo niskim kosztem, ponieważ Monitor Sądowy i Gospodarczy ma ograniczony zasięg. Po zmianie poszkodowany będzie mógł opublikować przeprosiny na własny koszt (np. w gazecie) i dochodzić zwrotu kosztów od dłużnika, co zwiększa skuteczność ochrony dóbr osobistych.
5. Ograniczenie zmian przedmiotowych i podmiotowych
Projekt wprowadza zmiany w art. 193 KPC, ograniczając możliwość zmiany przedmiotu powództwa w trakcie postępowania (np. zmiana żądania kary umownej na zadośćuczynienie). Sąd będzie mógł nie uwzględnić takich zmian, jeśli prowadzą do przedłużenia postępowania. Podobnie ograniczona zostanie możliwość przekształceń podmiotowych (np. zmiana pozwanego lub powoda), z wyjątkiem przypadków legitymacji łącznej, gdzie pozew musi obejmować wszystkich wymaganych pozwanych. Zmiana ta ma na celu przeciwdziałanie przewlekłości postępowań, co potwierdza wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 27 marca 2019 r. (C-545/17), wskazujący na potrzebę jasnych zasad procesowych.
6. Uproszczenie procedur dla pełnomocników
Projekt uchyla art. 13¹a KPC, który pozwala sądowi zwrócić pismo procesowe bez wezwania do uzupełnienia braków formalnych, jeśli pismo wnosi zawodowy pełnomocnik. Po zmianie sądy będą musiały wezwać do uzupełnienia braków zarówno pełnomocników, jak i strony działające samodzielnie, co wyrównuje ich pozycję procesową. Dodatkowo, pełnomocnicy będą mogli składać oświadczenia wywołujące skutki materialnoprawne (np. potrącenie, zatrzymanie) na podstawie zmienionego art. 98 KPC, co rozwiązuje problem niejednolitego orzecznictwa w tym zakresie.
7. Zmiana zasad zażaleń
Projekt przywraca rozpoznawanie zażaleń przez sąd II instancji, rezygnując z tzw. zażaleń poziomych (rozpatrywanych przez inny skład tego samego sądu). Ma to zapewnić większą rzetelność orzeczeń, choć może wydłużyć postępowanie. Zmiana ta odpowiada na krytykę reform Ziobry, które wprowadziły zażalenia poziome w 2019 r. (art. 394² KPC).
8. Obowiązkowe uzasadnienia postanowień
Zgodnie z projektem zmiany art. 357 KPC, sąd wydający zaskarżalne postanowienie na posiedzeniu niejawnym będzie musiał sporządzić i doręczyć uzasadnienie stronom. Obecne przepisy są w tym zakresie niejasne, co prowadzi do problemów praktycznych. Zmiana ma zwiększyć transparentność postępowań.
9. Sprawy gospodarcze
Projekt nie przewiduje na razie likwidacji odrębnego postępowania w sprawach gospodarczych (art. 458⁵–458¹² KPC), choć istnieje kierunkowa zgoda na taką zmianę. Prof. Marcin Dziurda podkreśla, że likwidacja postępowania gospodarczego wymaga wprowadzenia nowych zasad organizacji postępowania i koncentracji materiału procesowego, aby uniknąć kroku wstecz w efektywności procedur.
Kontekst i cele zmian
Nowelizacja KPC z 2025 r. ma na celu odwrócenie części reform wprowadzonych przez Zbigniewa Ziobrę, szczególnie z 2019 r. (Dz.U.2020.1086), które, choć miały przyspieszyć postępowania, wywołały kontrowersje ze względu na obniżenie jakości orzecznictwa i ograniczenie praw stron (np. krótkie terminy na apelację, składy jednoosobowe). Projekt odpowiada na społeczne oczekiwania dotyczące usprawnienia postępowań cywilnych, eliminacji nieścisłości oraz zwiększenia dostępności wymiaru sprawiedliwości, co potwierdza wpis na X z 15 lipca 2025 r. (@S_Wikariak).
Zmiany uwzględniają również orzecznictwo, takie jak uchwała SN (III PZP 6/22), która krytykowała składy jednoosobowe, oraz wyrok TSUE (C-545/17), wskazujący na niezgodność niektórych przepisów KPC z prawem UE. Projekt ma także na celu dostosowanie procedur do współczesnych realiów, np. poprzez wykorzystanie technologii teleinformatycznych (Portal Informacyjny Sądów Powszechnych, art. 131¹a KPC).
Rola adwokata w nowych realiach
Zaangażowanie adwokata specjalizującego się w prawie cywilnym jest kluczowe w kontekście projektowanych zmian. Adwokat może:
- Przygotować apelacje i zażalenia w wydłużonych terminach, zapewniając ich wysoką jakość.
- Doradzać w zakresie zmian przedmiotowych i podmiotowych, aby uniknąć odrzucenia żądań przez sąd.
- Reprezentować strony w postępowaniach, szczególnie w sprawach gospodarczych, gdzie precyzyjne formułowanie pism procesowych pozostaje kluczowe.
- Wspierać w publikacji przeprosin i dochodzeniu zwrotu kosztów w przypadku naruszenia dóbr osobistych.
Podsumowanie
Projekt nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z 2025 r. stanowi odpowiedź na krytykę reform Zbigniewa Ziobry, wprowadzając zmiany mające na celu zwiększenie gwarancji procesowych, poprawę jakości orzecznictwa i usprawnienie postępowań cywilnych. Kluczowe propozycje obejmują wydłużenie terminów na środki odwoławcze, powrót do składów trzyosobowych w II instancji, likwidację postępowania konsumenckiego oraz zmiany w zasadach publikacji przeprosin i przekształceń procesowych. Orzecznictwo, takie jak uchwała SN (III PZP 6/22) czy wyrok TSUE (C-545/17), potwierdza potrzebę tych zmian, wskazując na konieczność zapewnienia sprawiedliwego procesu i zgodności z prawem UE. Konsultacja z adwokatem pozwoli stronom skutecznie dostosować się do nowych regulacji i uniknąć błędów procesowych.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.