Sąd Najwyższy w postanowieniu z 24 września 2025 r. (sygn. III CZP 49/24) orzekł, że postępowania z udziałem neosędziów, są nieważne. W konsekwencji składy z ich udziałem nie mogą kierować pytań prawnych do Sądu Najwyższego, a w przypadku ich złożenia SN odmawia odpowiedzi. Niniejszy artykuł analizuje to orzeczenie, odnosząc się do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) oraz zobowiązań Polski wynikających z Traktatu z Lizbony i Konstytucji RP.
POLECAMY: SA w Poznaniu uchylił wadliwy prawnie „wyrok” wydany przez neosędziego
Nieważność postępowań z neosędziami
Kwestia legitymacji sędziów powołanych przez neo-KRS, ukształtowaną po zmianach legislacyjnych z 2017 r., stanowi istotne wyzwanie dla polskiego systemu sądownictwa. Zgodnie z postanowieniem SN, obecność neosędziów w składzie orzekającym powoduje nieważność postępowania, co wyklucza możliwość skutecznego prowadzenia sprawy, w tym kierowania pytań prawnych do Sądu Najwyższego. W omawianej sprawie Sąd Apelacyjny w Warszawie zadał pytanie prawne dotyczące legitymacji formalnej zarządcy przymusowego w postępowaniu karnym przeciwko właścicielowi przedsiębiorstwa. SN odmówił odpowiedzi z dwóch powodów: braku rzeczywistych wątpliwości prawnych oraz nieważności postępowania wynikającej z udziału neosędziów.
Sędzia sprawozdawca Dariusz Dończyk wyjaśnił: „Nie jest możliwe udzielenie odpowiedzi na pytanie prawne w sytuacji, gdy mamy do czynienia z nieważnością postępowania przed sądem pytającym. W takim wypadku odmawia się odpowiedzi na zadane pytanie przez sąd, który prowadzi takie nieważne postępowanie”. W składzie Sądu Apelacyjnego zasiadało dwóch sędziów powołanych przez neo-KRS, co – według SN – narusza standardy niezależności sądownictwa określone w Konstytucji RP, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz prawie unijnym.
POLECAMY: Izba Pracy SN uznaje za niebyłe „orzeczenie” wydane przez nielegalną IKNiSP
Orzecznictwo TSUE i ETPCz: Brak niezależności neo-KRS
Orzeczenie SN opiera się na ugruntowanym orzecznictwie międzynarodowym. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 15 lipca 2021 r. (sprawa C-824/18, Komisja Europejska przeciwko Polsce) oraz z 21 grudnia 2023 r. (sprawa C-718/21) stwierdził, że neo-KRS nie spełnia wymogów niezależności i bezstronności, co narusza art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych UE. TSUE uznał, że sędziowie powołani przez taki organ nie mogą być uznawani za niezależnych, co prowadzi do nieważności ich orzeczeń.
Analogiczne stanowisko zajął Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 8 listopada 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), orzekając, że procedura powołania sędziów przez neo-KRS narusza art. 6 § 1 EKPCz, gwarantujący prawo do rzetelnego procesu przed niezależnym sądem. ETPCz podkreślił, że wadliwość procedury powołania podważa legitymację sędziów, czyniąc ich orzeczenia nieważnymi.
Zobowiązania Polski wynikające z podpisania Traktatu z Lizbony (2007 r.) nakładają obowiązek przestrzegania zasad praworządności i niezależności sądownictwa (art. 2 i 19 TUE). Zgodnie z art. 9 Konstytucji RP, Polska przestrzega wiążących ją umów międzynarodowych, a art. 91 ust. 1 i 3 Konstytucji RP nadaje prymat orzecznictwu TSUE i ETPCz w sprawach objętych prawem unijnym i międzynarodowym. W rezultacie składy z neosędziami nie spełniają wymogów niezależnego sądu, co wyklucza ich prawo do kierowania pytań prawnych na podstawie art. 390 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.
Skutki dla praktyki sądowej
Postanowienie SN uwypukla systemowe problemy polskiego sądownictwa, w tym trudności z uznaniem ważności orzeczeń wydanych przez składy z neosędziami. Strony postępowań mogą powoływać się na nieważność postępowania na podstawie art. 379 pkt 1 KPC, wskazując na niezgodność składu orzekającego z Konstytucją RP lub umowami międzynarodowymi. Odmowa odpowiedzi na pytania prawne przez SN wzmacnia konieczność reform w celu przywrócenia zaufania do wymiaru sprawiedliwości i zapewnienia zgodności z unijnymi standardami praworządności.
Podsumowanie
Sąd Najwyższy w postanowieniu z 24 września 2025 r. (sygn. III CZP 49/24) potwierdził, że składy orzekające z udziałem neosędziów, powołanych przez neo-KRS, prowadzą nieważne postępowania, co uniemożliwia kierowanie pytań prawnych. Orzeczenie opiera się na wyrokach TSUE (C-824/18, C-718/21) i ETPCz (Reczkowicz v. Polska), które wskazują na brak niezależności neo-KRS, oraz na zobowiązaniach Polski wynikających z Traktatu z Lizbony, chronionych przez art. 9 i 91 Konstytucji RP. Kwestia ta podkreśla znaczenie przestrzegania standardów niezależności sądownictwa w polskim porządku prawnym. Powyższe kwestie zostały omówione w oparciu o przepisy Konstytucji RP, Kodeksu postępowania cywilnego oraz orzecznictwo.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany przez Kancelarię Prawną Lega Artis na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.