Przygotowując się do sprawy w sądzie trzeba przede wszystkim ocenić, na kim będzie spoczywał obowiązek udowodnienia określonych faktów mających stać się podstawą rozstrzygnięcia. To kluczowa kwestia dla zwiększenia swoich szans na pozytywny wynik.
Każde postępowanie sądowe jest tak ukształtowane, żeby wszyscy biorący w nim udział mieli możliwość wyrażenia swojego stanowiska oraz przedstawienia argumentów na jego potwierdzenie. Ogólna reguła zakłada, że dowodzenie jest obowiązkiem tego, kto inicjuje postępowanie. Jednak, jak zawsze, od tej ogólnej reguły istnieje szereg wyjątków. Dlatego przed pójściem do sądu – bez względu na to, w jakim charakterze – warto zastanowić się, na kim i w jakim zakresie spoczywa ciężar dowodzenia. Bez analizy tej kwestii postępowanie może okazać się przegrane już na samym starcie. Zwłaszcza dla przedsiębiorcy.
Ciężar dowodu – kluczowe zasady
Zgodnie z art. 6 kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Konsekwencją tej regulacji jest art. 232 kodeksu postępowania cywilnego, w myśl którego strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę.
W realiach spraw sądowych przeważnie oznacza to, że powód – a więc ten, kto rozpoczyna sprawę – ma obowiązek udowodnić wszystkie okoliczności, które legły u podstaw jego powództwa. Jeżeli tego nie zrobi, musi liczyć się z ujemnymi konsekwencjami, w tym nawet z przegraniem procesu.
Jednak od każdej reguły zdarzają się wyjątki. Ustawodawca nierzadko inaczej rozkłada ciężar dowodu.
Ważne! Nie zawsze ciężar dowodu spoczywa na powodzie.
Przykładem są sprawy o dyskryminację w stosunku pracy, w których – mówiąc w pewnym uproszczeniu – to pracodawca musi udowodnić, że nie dopuścił się dyskryminacji.
Podobny proces zachodzi przy umowie sprzedaży, gdy kupującym jest konsument, który w ciągu roku od zakupu chce skorzystać z roszczeń przysługujących mu z tytułu rękojmi za wady. Wówczas to sprzedający musi udowodnić, że sprzedał konsumentowi rzecz wolną od wad. To zaś znacznie ułatwia konsumentowi dochodzenie wskazanych roszczeń. W praktyce wystarczające jest skierowanie sprawy do sądu i oczekiwanie na ruch ze strony pozwanego przedsiębiorcy.
Jedna sprawa, kilka rozwiązań
Tym samym planując zainicjowanie postępowania cywilnego zawsze należy dokładnie przeanalizować, co i kto będzie musiał udowodnić przed sądem, aby sprawa zakończyła się po jego myśli.
Ważne! Przyjęcie z góry, że ciężar dowodu zawsze spoczywa na powodzie, bywa zwodnicze.
Zwraca na to uwagę również Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie. W wyroku z 29 czerwca 2023 r. (sygn. akt II CSKP 525/22, LEX nr 3576203) Sąd Najwyższy uznał, że reguła ciężaru dowodu nie może być pojmowana w ten sposób, że ciężar dowodu zawsze spoczywa na powodzie, gdyż w zależności od rozstrzyganych w procesie kwestii, ciężar dowodu co do pewnych faktów będzie spoczywał na powodzie, co do innych z kolei – na pozwanym. Tym samym powód – z reguły – wykazuje okoliczności leżące u podstaw jego żądania. Natomiast pozwany musi udowodnić to, na czym opiera swoją obronę.
Oczywiście w niczym nie zmienia to znaczenia uregulowań prawnych, jak te, które zostały przytoczone powyżej, na mocy których ustawodawca zmienił rozkład ciężaru dowodu, kładąc go na barki pozwanego. Zawsze więc należy zbadać okoliczności konkretnego przypadku i wiążące się z nimi przepisy prawa, aby poprawnie ustalić, kto i co ma udowodnić przed sądem.
Ważne! Negatywne skutki nieudowodnienia określonych okoliczności zawsze obciążają tego, kto nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał wydany na podstawie aktualnego stanu i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.
Podstawa prawna:
- art. 6, art. 556(2) ustawy z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1061)
- art. 232 ustawy z 17 listopada 1964 roku – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1568)
- art. 18(3b) § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 277 ze zm.)