W obecnych realiach gospodarczych coraz więcej osób łączy pracę na etacie z dodatkowymi zleceniami, korzystając z możliwości zarobkowych wynikających z posiadanych kompetencji. Tego rodzaju sytuacja, określana jako zbieg tytułów ubezpieczeniowych, rodzi pytania o obowiązki składkowe, zwłaszcza w przypadku choroby pracownika. Jakie składki należy opłacać, gdy pracownik zatrudniony na umowie o pracę wykonuje jednocześnie zlecenie? Jakie prawa przysługują w razie niezdolności do pracy? Niniejszy artykuł odpowiada na te pytania, opierając się na aktualnych przepisach oraz orzecznictwie sądowym.
Podstawy prawne podlegania ubezpieczeniom społecznym
Zasady dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym reguluje Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (zwana dalej ustawą systemową). Zgodnie z jej przepisami, osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę oraz wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia lub agencyjnej podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu (art. 6 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy systemowej).
Ubezpieczenie chorobowe, które umożliwia wypłatę zasiłku chorobowego, jest obowiązkowe dla pracowników (art. 11 ust. 1 ustawy systemowej), natomiast dla zleceniobiorców ma charakter dobrowolny (art. 11 ust. 2 ustawy systemowej). Szczegółowe regulacje dotyczące świadczeń chorobowych znajdują się w Ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (zwana dalej ustawą zasiłkową).
Zatrudnienie na etacie i zlecenie u tego samego pracodawcy
W przypadku, gdy pracownik wykonuje zlecenie u tego samego pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy, obie formy zatrudnienia traktowane są jako jeden tytuł do ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, umowa zlecenia zawarta z pracodawcą, z którym pracownik pozostaje w stosunku pracy, jest dla celów ubezpieczeniowych traktowana jako zatrudnienie pracownicze.
W razie choroby pracownika i pobierania świadczenia chorobowego z tytułu umowy o pracę, nie powstaje obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne ani z etatu, ani z umowy zlecenia. Wyjątkiem jest wynagrodzenie chorobowe, od którego należy odprowadzić składkę zdrowotną. Zasiłek chorobowy nie podlega natomiast składce zdrowotnej.
Podstawą wymiaru zasiłku chorobowego jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie z ostatnich 12 miesięcy poprzedzających niezdolność do pracy, obejmujące zarówno wynagrodzenie z umowy o pracę, jak i z umowy zlecenia. Zostało to potwierdzone m.in. w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2017 r. (sygn. II UK 489/16), gdzie wskazano, że wszystkie należności pracownicze, w tym z umów cywilnoprawnych zawartych z tym samym pracodawcą, są uwzględniane przy obliczaniu podstawy zasiłku.
Zbieg tytułów ubezpieczeń: Etat i zlecenie u różnych pracodawców
Gdy pracownik łączy umowę o pracę w jednej firmie z umową zlecenia u innego podmiotu, dochodzi do zbiegu tytułów ubezpieczeniowych. W takim przypadku kluczowe jest ustalenie, z którego stosunku prawnego wynikają obowiązkowe ubezpieczenia społeczne.
Zgodnie z przepisami, stosunek pracy ma pierwszeństwo w podleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu. Jeśli wynagrodzenie z umowy o pracę wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę w danym roku kalendarzowym, od umowy zlecenia nie opłaca się składek na ubezpieczenia społeczne, z wyjątkiem składki zdrowotnej. Zleceniobiorca może jednak dobrowolnie przystąpić do ubezpieczeń emerytalnego i rentowego z tytułu zlecenia.
Przykład 1
Pracownik zatrudniony na umowę o pracę z wynagrodzeniem 4500 zł brutto wykonuje dodatkowo zlecenie dla innej firmy, zarabiając 1200 zł brutto. W razie choroby otrzymuje wynagrodzenie chorobowe, a następnie zasiłek chorobowy z tytułu umowy o pracę. W okresie pobierania tych świadczeń nie opłaca składek na ubezpieczenia społeczne od zlecenia. Jeśli jednak dobrowolnie opłaca składki emerytalno-rentowe z umowy zlecenia, nie może przystąpić do ubezpieczenia chorobowego, co wyklucza prawo do zasiłku chorobowego z tej umowy.
Przykład 2
Pracownik zatrudniony na część etatu z wynagrodzeniem 1500 zł brutto wykonuje zlecenie dla innego podmiotu, osiągając 1200 zł brutto. W razie choroby opłaca składki na ubezpieczenia społeczne z umowy zlecenia, chyba że przystąpił dobrowolnie do ubezpieczenia chorobowego z tej umowy. Po spełnieniu okresu wyczekiwania (zgodnie z ustawą zasiłkową) może otrzymać zasiłek chorobowy z obu tytułów, przy czym świadczenia te są zwolnione ze składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.
Orzecznictwo sądowe, np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 marca 2021 r. (sygn. III AUa 123/20), potwierdza, że w przypadku zbiegu tytułów ubezpieczeniowych pierwszeństwo w obowiązkowych ubezpieczeniach społecznych przysługuje stosunkowi pracy, o ile zapewnia on minimalne wynagrodzenie.
Podsumowanie: Kluczowe czynniki wpływające na składki
Obowiązki składkowe w przypadku choroby pracownika łączącego etat z umową zlecenia zależą od kilku czynników:
- Tożsamość pracodawcy: Jeśli zlecenie jest wykonywane u tego samego pracodawcy, obie umowy traktowane są jako jeden tytuł ubezpieczeniowy.
- Wysokość wynagrodzenia z etatu: Wynagrodzenie co najmniej na poziomie minimalnego zwalnia z obowiązku opłacania składek społecznych od zlecenia.
- Dobrowolność ubezpieczenia chorobowego: Zleceniobiorca może przystąpić do ubezpieczenia chorobowego, jeśli podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalno-rentowym z umowy zlecenia.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany przez Kancelarię Prawną Lega Artis na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.