Ogłoszenie upadłości przez osobę fizyczną lub przedsiębiorcę nie oznacza automatycznego przejęcia całego majątku przez syndyka. Istnieją wyraźnie określone przepisami prawa wyłączenia, które pozwalają ochronić określone przedmioty oraz dochody przed włączeniem do masy upadłości. Ochrona ta ma istotne znaczenie nie tylko dla samego upadłego, ale także dla jego domowników i osób pozostających na jego utrzymaniu.
Co wchodzi do masy upadłości?
Zgodnie z przepisami Prawa upadłościowego, do masy upadłości wchodzą:
- Ruchomości – np. samochód, komputer, sprzęty domowe,
- Nieruchomości – np. lokal mieszkalny, grunt, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu,
- Wierzytelności i prawa majątkowe – np. akcje, udziały w spółkach, należności od dłużników,
- Dochody uzyskane przez dłużnika – np. wynagrodzenie za pracę, darowizny, renty.
Co istotne, do masy upadłości trafia nie tylko majątek posiadany przez dłużnika w chwili ogłoszenia upadłości, ale także ten nabyty po tej dacie.
Co nie wchodzi do masy upadłości?
Nie cały majątek dłużnika podlega zajęciu. Jak wskazuje art. 63 ust. 1 Prawa upadłościowego, „z masy upadłości wyłączone są składniki majątkowe wyraźnie określone w ustawie”. Kluczowe znaczenie mają tu również przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), a w szczególności art. 829–833 k.p.c.
Przykładowe składniki wyłączone z masy upadłości:
- Wynagrodzenie za pracę – w części niepodlegającej egzekucji,
- Urządzenia domowe – niezbędne do normalnego funkcjonowania (np. lodówka, łóżko, pralka),
- Narzędzia pracy – niezbędne do osobistego wykonywania zawodu (np. komputer grafika),
- Przedmioty niezbędne do nauki – np. podręczniki, przybory szkolne, laptop ucznia,
- Żywy inwentarz – w określonych przypadkach, jeśli jest niezbędny do utrzymania gospodarstwa.
„Wyłączenia mają charakter funkcjonalny i mają na celu ochronę elementarnych warunków egzystencji upadłego oraz możliwości dalszego zarobkowania.” (zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 22 listopada 2007 r., III CZP 104/07)
Jak ustalić, co jest wyłączone?
Aby sprawdzić, czy konkretny przedmiot lub dochód podlega włączeniu do masy upadłości, należy porównać go z katalogiem wyłączeń w k.p.c. Jeśli dana rzecz nie mieści się w ustawowych wyłączeniach, zostanie objęta masą upadłości.
W praktyce kluczowa jest analiza celu oraz wartości przedmiotu – np. komputer o wartości 20 tys. zł może być uznany za „ponadprzeciętny” i mimo funkcji narzędzia pracy – może nie zostać wyłączony.
Spór z syndykiem? Złóż wniosek do sędziego-komisarza
Jeśli syndyk uzna za składnik masy upadłości przedmiot, który – zdaniem upadłego – powinien być wyłączony (np. samochód używany do pracy), można złożyć wniosek do sędziego-komisarza o rozstrzygnięcie wątpliwości. To narzędzie prawne zapewnia realną ochronę majątku przed pochopną likwidacją.
Orzecznictwo sądowe potwierdza:
„Wątpliwości dotyczące kwalifikacji składnika majątku jako wchodzącego do masy upadłości powinny być każdorazowo rozstrzygane przez sędziego-komisarza, z uwzględnieniem interesu zarówno wierzycieli, jak i dłużnika.”
(Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 12 marca 2020 r., VI ACa 451/19)
Czy można wyłączyć przedmiot z masy upadłości?
Tak – nawet jeśli sędzia-komisarz uzna, że dany przedmiot wchodzi do masy, możliwe jest złożenie wniosku o wyłączenie przedmiotu z masy upadłości, jeżeli:
- jego sprzedaż jest niemożliwa zgodnie z przepisami,
- jego pozostawienie w masie generuje nadmierne koszty, szkodliwe dla wierzycieli,
- upadły ma jedynie częściowy udział we własności danego składnika.
Przykład: dłużnik posiada 1/4 udziału w nieruchomości, której sprzedaż wymaga współdziałania z pozostałymi współwłaścicielami – taka sytuacja może być podstawą do wyłączenia.
Dochody upadłego – możliwe modyfikacje
W odniesieniu do dochodów upadłego, możliwe jest złożenie wniosku o określenie przez sędziego-komisarza innej części dochodu przekazywanej do masy. Może to być uzasadnione m.in.:
- sytuacją zdrowotną dłużnika lub członków rodziny,
- koniecznością zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych,
- brakiem alternatywnego źródła utrzymania.
Sędzia-komisarz ma prawo indywidualnie ustalić proporcję dochodu, jaka będzie wchodzić do masy upadłości.
Przygotowana likwidacja (pre-pack) – sposób na ochronę majątku
Dłużnik, który obawia się utraty majątku w upadłości, może skorzystać z tzw. przygotowanej likwidacji. Wraz z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, składa się wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży majątku – co pozwala z góry określić, kto i za ile kupi dany składnik.
Pre-pack jest bezpieczniejszy niż próba szybkiego zbycia majątku przed upadłością, co może zostać uznane za czynność bezskuteczną wobec masy upadłości.
„Przygotowana likwidacja umożliwia sprzedaż majątku w sposób korzystniejszy i bardziej przejrzysty niż likwidacja dokonana przez syndyka po ogłoszeniu upadłości.” (zob. wyrok SA w Krakowie z 10.10.2019 r., I ACa 851/19)
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.