W polskim systemie prawa rodzinnego obowiązki dzieci względem rodziców nie ograniczają się jedynie do sfery emocjonalno-moralnej. Przepis art. 91 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO) nakłada na dzieci, które mieszkają u rodziców, konkretne obowiązki, mające na celu wspólne funkcjonowanie rodziny i gospodarstwa domowego. Choć regulacja ta ma charakter moralny, jej treść budzi istotne pytania praktyczne: kogo dotyczy, jakie obowiązki przewiduje i co grozi za ich niewykonanie?
Dwa obowiązki dziecka mieszkającego u rodziców
Zgodnie z treścią art. 91 KRO (Dz.U.2020.1359 t.j.):
§ 1. Dziecko, które ma dochody z własnej pracy, powinno przyczyniać się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny, jeżeli mieszka u rodziców.
§ 2. Dziecko, które pozostaje na utrzymaniu rodziców i mieszka u nich, jest obowiązane pomagać im we wspólnym gospodarstwie.
Z przepisu wynikają dwa niezależne obowiązki:
- Obowiązek współfinansowania utrzymania rodziny – dotyczy dzieci posiadających dochody.
- Obowiązek pomocy we wspólnym gospodarstwie – odnosi się do dzieci utrzymywanych przez rodziców.
Obowiązki dziecka względem rodziców – na czym polegają?
Zgodnie z komentarzem naukowym:
„Dziecko, które uzyskuje dochody z własnej pracy – powinno uczestniczyć w budżecie domowym, jeżeli mieszka u rodziców”
(Art. 91 KRO, Gromek 2020, wyd. 7, Legalis).
Obowiązek ten nie jest zróżnicowany według wieku – dotyczy zarówno dzieci małoletnich, jak i pełnoletnich. Co więcej, nie ma znaczenia, czy dziecko mieszka z obojgiem rodziców, tylko z jednym z nich, czy też rodzice pozostają w związku małżeńskim. Istotny jest fakt wspólnego zamieszkiwania.
Czy obowiązek ten ma charakter alimentacyjny?
Nie. Obowiązek wynikający z art. 91 KRO nie ma charakteru alimentacyjnego. Ten został odrębnie uregulowany w art. 128–144 KRO. Jak wskazuje prof. K. Pietrzykowski:
„Zakres obowiązku dziecka, które ma własne dochody, ustawa nie precyzuje – zależy on od całokształtu okoliczności w konkretnym przypadku”
(Art. 91 KRO, red. Pietrzykowski 2020, wyd. 6, Legalis).
Do istotnych czynników należą:
- wiek dziecka,
- jego obowiązki szkolne lub zawodowe,
- poziom zarobków,
- sytuacja materialna rodziców.
Brak przymusu państwowego, ale istotny obowiązek moralny
Art. 91 KRO nie przewiduje sankcji za niewykonanie obowiązków. Nie oznacza to jednak, że są one bez znaczenia – to norma moralna, która może stanowić istotny argument np. w sprawach o alimenty, opiekę czy dziedziczenie. Jak wyjaśnia Gromek:
„Obowiązek realizacji analizowanego przepisu ma jedynie charakter moralny”
(Art. 91 KRO, Gromek 2020, wyd. 7, Legalis).
Gospodarstwo domowe i produkcyjne – szerokie rozumienie przepisów
Pomoc w gospodarstwie, o której mowa w §2 art. 91 KRO, to nie tylko zmywanie naczyń czy sprzątanie. Pojęcie „wspólnego gospodarstwa” obejmuje także:
- gospodarstwa produkcyjne, np. rolne czy rzemieślnicze, prowadzone przez rodziców (lub jednego z nich),
- inne formy wspólnego zarządzania majątkiem lub przedsiębiorstwem domowym.
Zgodnie z komentarzem:
„Przez ‘wspólne gospodarstwo’ należy rozumieć zarówno gospodarstwo domowe, jak również gospodarstwo produkcyjne obojga rodziców lub jednego z nich”
(Art. 91 KRO, red. Pietrzykowski 2020, wyd. 6, Legalis).
Czy pomoc dziecka to praca?
W świetle orzecznictwa, pomoc przy gospodarstwie rolnym nie oznacza zatrudnienia i nie podlega przepisom prawa pracy:
„Pomoc w pracach przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego przez dziecko uczęszczające do szkoły ponadpodstawowej nie jest pracą w gospodarstwie rolnym i ma jedynie charakter pomocy rodzinnej, wypełniającej dyspozycję art. 91 § 2 KRO”
(wyrok SA w Lublinie z 12.12.2019 r., sygn. III AUa 975/18).
Czy art. 91 KRO można wykorzystać w sądzie?
Choć art. 91 KRO nie przewiduje sankcji ani trybu egzekwowania obowiązków, jego treść może być uwzględniana przez sądy przy ocenie zachowań dziecka, np. w sprawach o:
- alimenty między członkami rodziny,
- dziedziczenie i wydziedziczenie,
- relacje majątkowe,
- spory rodzinne dotyczące wzajemnych obowiązków.
Podsumowanie
Przepis art. 91 KRO wskazuje, że dzieci – niezależnie od wieku – mają obowiązek partycypowania w życiu domowym, jeśli mieszkają z rodzicami. W przypadku dzieci zarabiających oznacza to udział w kosztach utrzymania rodziny. Jeśli dziecko pozostaje na utrzymaniu – ma obowiązek pomocy w gospodarstwie. Choć przepis ten nie ma charakteru egzekwowalnego przed sądem, jego moralna i wychowawcza funkcja w systemie prawa rodzinnego jest nie do przecenienia.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał wydany na podstawie aktualnego stanu i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.