Otrzymanie zachowku po osobie bliskiej często rodzi pytania – nie tylko natury moralnej, ale też podatkowej. Czy wnuk, który dostaje zachowek po zmarłej babci, musi zapłacić podatek? Najnowsza interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej rozwiewa te wątpliwości. Wyjaśnia, kiedy obowiązek podatkowy faktycznie powstaje i kto może skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn.
Czym jest zachowek i komu przysługuje?
Zachowek to roszczenie pieniężne przysługujące najbliższym członkom rodziny zmarłego, jeśli zostali pominięci w testamencie lub nie otrzymali darowizny, zapisu, udziału w fundacji rodzinnej albo innych form przysporzenia. Kodeks cywilny określa, że zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy należy się:
- 2/3 wartości udziału spadkowego – jeżeli są trwale niezdolni do pracy lub są małoletni,
- 1/2 wartości udziału – w pozostałych przypadkach.
Jeśli uprawniony nie uzyskał tej części majątku z żadnego z ww. tytułów, może wystąpić z roszczeniem o zapłatę sumy pieniężnej pokrywającej wartość zachowku. Nabycie tego roszczenia to jednak dopiero początek.
Przykład: Wnuk kontra sąsiad – komu należy się zachowek?
Podatnik, którego ojciec został wydziedziczony przez swoją matkę (czyli babcię podatnika), odziedziczył prawo do zachowku. Spadek przypadł sąsiadowi babci – wskazanemu w testamencie. Wnuk dogadał się z sąsiadem i uzgodnił, że otrzyma 90 tys. zł zachowku przelewem na konto bankowe.
Wątpliwość? Czy musi zapłacić od tego podatek?
Interpretacja KIS: Zachowek jest opodatkowany, ale…
W interpretacji z 24 kwietnia 2025 r. (sygn. 0111-KDIB2-2.4015.34.2025.1.MM), Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej potwierdził, że wnuk nie zapłaci podatku, jeśli spełni określone warunki.
Co do zasady, zachowek jest objęty podatkiem od spadków i darowizn. Jednak art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn przewiduje zwolnienie dla najbliższej rodziny, w tym wnuków. Warunkiem jest zgłoszenie nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego, za pomocą formularza SD-Z2.
Kiedy powstaje obowiązek podatkowy przy zachowku?
Kluczowe znaczenie ma moment wypłaty zachowku lub zawarcia ugody, nie zaś śmierć spadkodawcy.
To właśnie z chwilą realizacji roszczenia o zachowek powstaje obowiązek podatkowy (art. 6 ust. 1 pkt 2a ustawy). Od tego momentu liczy się 6 miesięcy na zgłoszenie do urzędu skarbowego – w przeciwnym razie prawo do zwolnienia przepada.
Zgłoszenie SD-Z2: kiedy nie trzeba?
Zgłoszenie SD-Z2 nie jest konieczne, jeśli nabycie praw majątkowych następuje w drodze aktu notarialnego – zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z 20 listopada 2015 r. Jednak w omawianej sprawie porozumienie między podatnikiem a sąsiadem nie miało formy aktu notarialnego – stąd zgłoszenie było obowiązkowe.
Dlaczego interpretacja jest tak istotna?
Eksperci podkreślają, że interpretacja porządkuje wiele praktycznych wątpliwości:
- Często niesłusznie zakłada się, że zachowek to nie spadek, a tym samym nie podlega przepisom podatkowym.
- To relacja do spadkodawcy, a nie do wypłacającego świadczenie, przesądza o możliwości zwolnienia z podatku.
- Formalny obowiązek zgłoszenia może stanowić pułapkę – nawet jeśli spełnione są wszystkie inne przesłanki materialne, brak SD-Z2 skutkuje opodatkowaniem.
Co warto zapamiętać?
✅ Zachowek podlega podatkowi, ale możliwe jest zwolnienie.
✅ Wnuk może skorzystać ze zwolnienia jako zstępny, jeśli złoży SD-Z2 w terminie.
✅ Termin 6 miesięcy liczy się od momentu wypłaty lub ugody, nie od śmierci spadkodawcy.
✅ Brak zgłoszenia = brak zwolnienia = podatek.
✅ Forma aktu notarialnego może zwolnić z obowiązku zgłoszenia.
Podsumowanie
Interpretacja z 24 kwietnia 2025 r. ma niebagatelne znaczenie nie tylko dla omawianego przypadku, lecz także dla tysięcy podatników, którzy dochodzą roszczeń z tytułu zachowku. Pokazuje, że formalności podatkowe – choć często pomijane – mogą decydować o tym, czy przysporzenie majątkowe będzie opodatkowane. Warto zatem pamiętać, że zachowek to nie tylko sprawa rodzinna, ale też podatkowa – i jak każda sprawa podatkowa, wymaga czujności, precyzji i znajomości przepisów.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.