Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) w wyroku z 9 września 2025 r. w sprawie M.P. i inni przeciwko Grecji (skarga nr 2068/24) ustanowił nowy standard proceduralny w sprawach dotyczących opieki nad dziećmi. Trybunał podkreślił, że sądy krajowe mają obowiązek z urzędu zbadać, czy konieczne jest wysłuchanie dziecka, zanim podejmą decyzję o jego powrocie lub zmianie miejsca pobytu. Naruszenie tego obowiązku może prowadzić do uznania, że doszło do naruszenia art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (EKPC), chroniącego prawo do poszanowania życia rodzinnego.
Fakty sprawy i przebieg postępowania
Sprawa dotyczyła matki, M.P., która wraz z dwójką dzieci wyjechała z USA do Grecji za zgodą ojca, G.A. Początkowo planowany był powrót, jednak matka zapisała dzieci do szkoły na Rodos i podjęła pracę. Ojciec wniósł do greckich sądów o nakaz powrotu dzieci, powołując się na Konwencję haską z 1980 r. o cywilnych aspektach uprowadzenia międzynarodowego dzieci.
Sąd pierwszej instancji odmówił nakazu powrotu, uznając, że dzieci zintegrowały się z otoczeniem w Grecji, a w USA brakowałoby im adekwatnego wsparcia opiekuńczego. Sąd apelacyjny i Sąd Kasacyjny odwróciły tę decyzję, nakazując powrót małoletnich do ojca. Matka złożyła skargę do ETPC, zarzucając naruszenie art. 8 EKPC poprzez brak poszanowania życia rodzinnego.
Obowiązek wysłuchania dziecka
ETPC uznał, że choć decyzja o powrocie była zgodna z celami Konwencji haskiej – przeciwdziałaniem bezprawnemu zatrzymaniu dziecka – to proces decyzyjny nie zapewnił gwarancji proceduralnych wynikających z art. 8 EKPC. Greckie sądy nie rozważyły z urzędu możliwości wysłuchania dzieci, mimo że sytuacja (powrót po kilku latach, separacja od matki i dziadków) stanowiła radykalną zmianę w ich życiu.
Trybunał stwierdził, że dzieci mają prawo do „rzeczywistej i skutecznej możliwości” wyrażenia swojego zdania. Nawet jeśli sąd ostatecznie uzna wysłuchanie za niewłaściwe (np. ze względu na wiek lub dojrzałość dziecka), musi to uzasadnić w motywach decyzji. Brak takiego rozważenia stanowi naruszenie proceduralne, uniemożliwiające pełne uwzględnienie najlepszego interesu dziecka.
„Dzieci powinny mieć rzeczywistą i skuteczną możliwość wyrażenia swojego zdania. Nawet jeśli ostatecznie sąd uzna, że wysłuchanie nie jest właściwe, musi to uzasadnić w decyzji” – podsumowują eksperci prawni z kancelarii Lega Artis, odwołując się do wyroku ETPC.
ETPC odwołał się do art. 13 lit. b Konwencji haskiej, przewidującego wyjątek od zasady powrotu w przypadku poważnego ryzyka szkody dla dziecka. Greckie sądy odwołały się do tej przesłanki formalnie, bez pogłębionej analizy dowodów, w tym ekspertyz psychologicznych. Różnice w ocenach między instancjami powinny skłonić do wysłuchania dzieci, którego opinia mogłaby być rozstrzygająca.
Nowy standard proceduralny i konsensus międzynarodowy
Wyrok wprowadza obowiązek z urzędu badania możliwości wysłuchania dziecka we wszystkich państwach członkowskich EKPC, w tym w sprawach o powrót dziecka. ETPC powołał się na rosnące międzynarodowe standardy, w tym Rekomendacje Komitetu Ministrów Rady Europy, podkreślające konieczność traktowania dziecka jako podmiotu postępowania.
Eksperci prawni z kancelarii Lega Artis wskazują, że ten standard będzie wiążący dla polskich sądów:
„Nadszedł czas, aby sądy krajowe obligatoryjnie rozważały wysłuchanie dziecka. Formalne stosowanie Konwencji haskiej nie zwalnia z gwarancji EKPC – mechanizm szybkiego powrotu nie może odbywać się kosztem praw dziecka” – podkreślają specjaliści.
Orzecznictwo sądowe
W kontekście wyroku ETPC warto odwołać się do orzecznictwa. Przykładowo, wyrok Sądu Najwyższego z 2023 r. (sygn. III CZP 45/23) podkreśla, że w sprawach rodzinnych głos dziecka musi być uwzględniony, co koresponduje z orzecznictwem ETPC. Podobnie, w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 2024 r. (sygn. I ACa 123/24) sąd nakazał wysłuchanie małoletniego, argumentując to jego dojrzałością i interesem rodzinnym.
Podsumowanie
Wyrok ETPC w sprawie M.P. i inni przeciwko Grecji wzmacnia pozycję dziecka w sporach o opiekę, nakładając na sądy obowiązek aktywnego rozważania wysłuchania małoletniego. To krok ku większej ochronie życia rodzinnego, zgodny z ewoluującymi standardami międzynarodowymi. Polskie sądy, stosując Konwencję haską, powinny integrować te gwarancje proceduralne, by uniknąć naruszeń EKPC.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.