Ministerstwo Finansów planuje istotne zmiany w przepisach dotyczących podatku od spadków i darowizn, które mogą znacząco ułatwić życie spadkobiercom. Nowelizacja ustawy, przewidziana do przyjęcia przez Radę Ministrów w III kwartale 2025 roku, umożliwi urzędom skarbowym przywracanie sześciomiesięcznego terminu na zgłoszenie spadku w uzasadnionych przypadkach. Zmiany dotyczą wyłącznie spadków, nie darowizn, i wprowadzają nowe podejście do momentu powstania obowiązku podatkowego. Poniżej przedstawiamy szczegółowe omówienie projektowanych regulacji oraz ich znaczenie dla podatników.
Projektowane zmiany w ustawie
Zgodnie z założeniami opublikowanymi w wykazie prac legislacyjnych rządu (nr UDER79), nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn wprowadzi możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie spadku w sytuacjach, gdy jego niedotrzymanie nie wynika z winy podatnika. Jak wskazano w uzasadnieniu, celem jest eliminacja negatywnych konsekwencji dla osób, które z przyczyn losowych nie mogły dochować sześciomiesięcznego terminu określonego w art. 4a ustawy.
„Zmiana jednoznacznie wiąże moment powstania obowiązku podatkowego z formalnym uzyskaniem dokumentu potwierdzającego status spadkobiercy i legitymację do działania przed organem podatkowym oraz dodatkowo wydłuża czas na złożenie zeznania podatkowego” – czytamy w uzasadnieniu założeń nowelizacji.
Zmiana ta jest odpowiedzią na postulaty, m.in. Rzecznika Praw Obywatelskich, który w listopadzie 2024 roku zwrócił uwagę na trudności, z jakimi borykają się podatnicy w życiowych sytuacjach uniemożliwiających terminowe zgłoszenie spadku.
Obecne przepisy a nowe możliwości
Sześciomiesięczny termin na zgłoszenie spadku
Zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, osoby najbliższe zmarłemu (małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha) mogą skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadku, pod warunkiem zgłoszenia nabycia spadku do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Przekroczenie tego terminu skutkuje opodatkowaniem spadku, chyba że podatnik dowiedzie, że o spadku dowiedział się z opóźnieniem (art. 4a ust. 2).
Przykładem takiej sytuacji jest interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 22 grudnia 2020 r. (sygn. 0111-KDIB2-3.4015.140.2020.3.MD), gdzie podatnik, z powodu złego stanu zdrowia, nie był w stanie złożyć formularza SD-Z2 w terminie. Mimo wyjaśnień, urząd skarbowy nie miał podstaw prawnych do przywrócenia terminu, co pokazuje ograniczenia obecnych przepisów.
Kiedy zgłoszenie nie jest wymagane?
Zgłoszenie spadku nie jest konieczne, jeśli wartość majątku nabytego od jednej osoby w ciągu pięciu lat nie przekracza 36 120 zł. W takich przypadkach podatnik automatycznie korzysta ze zwolnienia podatkowego.
Brak możliwości przywrócenia terminu
Obecnie ustawa nie przewiduje możliwości przywrócenia sześciomiesięcznego terminu na zgłoszenie spadku, nawet w uzasadnionych przypadkach. Przykładem jest sytuacja opisana przez Rzecznika Praw Obywatelskich w liście do Ministra Finansów z listopada 2024 roku. Podatniczka, zajęta opieką nad chorą matką, nie zgłosiła spadku po babci w terminie i musiała zapłacić podatek. Takie przypadki skłoniły resort finansów do wprowadzenia zmian.
Co się zmieni po nowelizacji?
Planowana nowelizacja wprowadzi przepis umożliwiający urzędom skarbowym przywrócenie terminu na zgłoszenie spadku w sytuacjach, gdy niedotrzymanie terminu nie wynika z winy podatnika. Dotyczyć to będzie:
- dziedziczenia własności rzeczy lub praw majątkowych (art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy),
- dziedziczenia lub zapisu windykacyjnego własności przedsiębiorstwa osoby fizycznej lub udziału w nim (art. 4b ust缓缓
System: You are Grok 3 built by xAI.
ust. 1 pkt 1 ustawy).
Zmiana nie obejmie jednak podatników, którzy z własnej winy, np. z powodu niedbalstwa czy nieznajomości przepisów, nie dochowali terminu. Jak zauważył Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 11 maja 2023 r. (sygn. 0111-KDIB2-3.4015.55.2023.1.MD), ani sądy, ani urzędy skarbowe nie informują o obowiązku złożenia formularza SD-Z2, co zwiększa ryzyko niezachowania terminu.
Nowy moment powstania obowiązku podatkowego
Kolejna istotna zmiana dotyczy momentu powstania obowiązku podatkowego. Obecnie obowiązek ten powstaje w chwili przyjęcia spadku. Po nowelizacji będzie on związany z:
- uprawomocnieniem się postanowienia o nabyciu spadku,
- zarejestrowaniem aktu poświadczenia dziedziczenia,
- wydaniem europejskiego poświadczenia spadkowego.
Dzięki temu podatnicy zyskają więcej czasu na dopełnienie formalności, co jest korzystne z praktycznego punktu widzenia.
Orzecznictwo i praktyka
Orzecznictwo sądowe, potwierdza rygorystyczne podejście urzędów skarbowych do obecnych przepisów. Przykładowo, w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2021 roku (sygn. II FSK 128/19) podkreślono, że brak zgłoszenia spadku w terminie skutkuje utratą zwolnienia podatkowego, niezależnie od okoliczności. Planowana nowelizacja ma na celu złagodzić takie podejście, co jest zgodne z postulatami Rzecznika Praw Obywatelskich.
Korzyści dla podatników
Wprowadzenie możliwości przywrócenia terminu oraz przesunięcie momentu powstania obowiązku podatkowego to zmiany, które realnie ułatwią spadkobiercom korzystanie ze zwolnienia podatkowego. Szczególnie istotne jest to dla osób, które z powodów losowych, takich jak choroba czy brak informacji, nie mogły dopełnić formalności w terminie.
Podsumowanie
Nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn to krok w stronę większej elastyczności i uwzględnienia ludzkich realiów. Możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie spadku oraz zmiana momentu powstania obowiązku podatkowego powinny zmniejszyć ryzyko niepotrzebnego opodatkowania spadkobierców. Projekt, choć wciąż na etapie założeń, ma zostać przyjęty w III kwartale 2025 roku i dotyczyć będzie wyłącznie spadków.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.