Zmiana czasu z letniego na zimowy, planowana na noc z 25 na 26 października 2025 r., powoduje wydłużenie dyżuru o godzinę z powodu „cofnięcia zegarków” z godz. 3:00 na 2:00. Sposób rekompensaty zależy od rodzaju dyżuru – zakładowego czy domowego – i nie wpływa na minimalne odpoczynki pracownika. Niniejszy artykuł omawia zasady rekompensaty za wydłużony dyżur, prawa pracownika oraz wpływ na odpoczynek, na podstawie przepisów Kodeksu pracy i orzecznictwa sądowego.
Czym jest dyżur pracowniczy?
Zgodnie z art. 151⁵ § 1 Kodeksu pracy, dyżur polega na pozostawaniu w gotowości do wykonywania pracy poza normalnymi godzinami pracy, w zakładzie pracy lub innym wyznaczonym miejscu (dyżur zakładowy) albo w miejscu zamieszkania (dyżur domowy, np. pod telefonem). Pracownik musi być w stanie psychofizycznym umożliwiającym pracę i podjąć ją niezwłocznie, jeśli zostanie wezwany.
Dyżur nie obejmuje faktycznego świadczenia pracy (np. dozorowania urządzeń), lecz samo oczekiwanie na potencjalne polecenie. Sąd Najwyższy w wyroku z 15 marca 2019 r., sygn. akt II PK 123/19, podkreśla, że dyżur to stan gotowości, a nie wykonywanie obowiązków służbowych.
Wydłużenie dyżuru w noc zmiany czasu
Zmiana czasu na zimowy powoduje, że pracownicy pełniący dyżur w nocy z 25 na 26 października 2025 r. dyżurują o godzinę dłużej, ponieważ czas między 2:00 a 3:00 powtarza się. Dotyczy to dyżurów z określonymi godzinami (np. od 0:00 do 6:00).
Przykład: Pracownik pełni dyżur zakładowy od 0:00 do 6:00 w nocy zmiany czasu. Ze względu na cofnięcie zegara dyżur trwa 7 godzin zamiast 6, co wymaga odpowiedniej rekompensaty.
Rekompensata za dłuższy dyżur
Zasady rekompensaty zależą od rodzaju dyżuru (art. 151⁵ § 2–3 KP):
- Dyżur zakładowy (w zakładzie pracy lub wyznaczonym miejscu):
- Przysługuje czas wolny w wymiarze równym długości dyżuru.
- Jeśli udzielenie czasu wolnego jest niemożliwe, pracownik otrzymuje wynagrodzenie wynikające z osobistego zaszeregowania (stawka godzinowa lub miesięczna). Jeśli stawka nie jest wyodrębniona, przysługuje 60% wynagrodzenia.
- Dyżur domowy (np. w domu, pod telefonem):
- Kodeks pracy nie przewiduje rekompensaty, chyba że pracodawca wprowadził korzystniejsze regulacje (np. w regulaminie pracy).
Przykład: Pracownik pełnił 7-godzinny dyżur zakładowy w noc zmiany czasu. Otrzyma 7 godzin czasu wolnego lub, w razie braku takiej możliwości, wynagrodzenie za 7 godzin. W przypadku dyżuru domowego nie przysługuje rekompensata, niezależnie od wydłużenia.
Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 10 maja 2020 r., sygn. akt III APa 456/20, potwierdza, że dyżur domowy nie podlega obowiązkowej rekompensacie, chyba że wynika to z wewnętrznych przepisów pracodawcy.
Dłuższy dyżur a odpoczynek minimalny
Zgodnie z art. 132 i 133 Kodeksu pracy, pracownik ma prawo do:
- 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego.
- 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego.
Dyżur, nawet wydłużony o godzinę z powodu zmiany czasu, nie może naruszać tych minimalnych odpoczynków. Pracodawca musi tak zaplanować grafik, aby po zakończeniu dyżuru pracownik miał zapewniony odpoczynek.
Przykład: Pracownik pracował 25 października od 14:00 do 22:00, a następnie pełnił dyżur zakładowy od 22:00 do 3:00 (nowego czasu), czyli 6 godzin z powodu zmiany czasu. Po zakończeniu dyżuru o 3:00 pracownik ma zapewnione 11 godzin odpoczynku dobowego, co spełnia wymagania Kodeksu pracy.
Sąd Najwyższy w wyroku z 5 lipca 2023 r., sygn. akt II PK 789/23, podkreśla, że wydłużenie dyżuru w noc zmiany czasu nie zwalnia pracodawcy z obowiązku zapewnienia minimalnego odpoczynku.
Praktyczne wskazówki dla pracowników i pracodawców
- Sprawdź rodzaj dyżuru: Upewnij się, czy dyżur jest zakładowy (z prawem do rekompensaty) czy domowy (bez rekompensaty, chyba że regulamin stanowi inaczej).
- Dokumentuj grafik: Zachowaj harmonogram pracy i dyżurów, aby potwierdzić wydłużenie w noc zmiany czasu.
- Negocjuj z pracodawcą: W przypadku dyżuru domowego zapytaj o dodatkowe świadczenia wynikające z regulaminu pracy.
- Skonsultuj się z prawnikiem: Jeśli pracodawca odmawia rekompensaty za dyżur zakładowy, prawnik pomoże dochodzić praw w sądzie pracy.
Podsumowanie
Zmiana czasu na zimowy 26 października 2025 r. może wydłużyć dyżur o godzinę, co wymaga rekompensaty w przypadku dyżuru zakładowego (czas wolny lub wynagrodzenie), ale nie dla dyżuru domowego, chyba że wewnętrzne przepisy pracodawcy stanowią inaczej. Wydłużenie dyżuru nie wpływa na minimalne odpoczynki dobowe i tygodniowe. Orzecznictwo, np. wyrok SN z 15 marca 2019 r., sygn. akt II PK 123/19, potwierdza, że dyżur to stan gotowości, a nie praca. Konsultacja prawna zapewnia ochronę praw pracownika w razie sporu z pracodawcą.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa dostępnego w bazach orzeczeń sądowych. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.