W polskim prawie rodzinnym znów zawrzało. Najnowsza uchwała Sądu Najwyższego z 3 października 2025 r. (III CZP 20/25) przywraca możliwość karania finansowego rodzica, który nie doprowadza do kontaktów dziecka z drugim rodzicem — nawet jeśli sam małoletni wyraża wyraźny sprzeciw. Uchwała ta odwraca dotychczasowy kierunek orzecznictwa i budzi poważne pytania o granice pomiędzy dobrem dziecka a prawem rodzica do kontaktu.
Powrót kary finansowej – punkt zwrotny po wyroku Trybunału Konstytucyjnego
Jeszcze w 2022 roku Trybunał Konstytucyjny w wyroku (sygn. SK 24/21) uznał, że karanie rodzica za brak kontaktów z dzieckiem jest sprzeczne z zasadą ochrony dobra dziecka, gdy przyczyną braku kontaktów jest niechęć lub lęk samego dziecka. TK wskazał wówczas, że:
„Egzekucja kontaktów nie może prowadzić do sytuacji, w której rodzic zostaje obciążony finansowo za zachowanie dziecka, które ma prawo do wyrażenia własnej woli i emocji.”
Trybunał zwrócił uwagę, że kara pieniężna nakładana na rodzica sprawującego codzienną opiekę nad dzieckiem de facto uszczupla środki przeznaczone na jego utrzymanie. W rezultacie zamiast chronić więź rodzinną, system egzekucji kontaktów może krzywdzić małoletnich, naruszając art. 72 Konstytucji RP gwarantujący ochronę dobra dziecka.
Uchwała SN z 3 października 2025 r. – nowe spojrzenie czy krok wstecz?
Sąd Najwyższy w uchwale z 3.10.2025 r. (III CZP 20/25) uznał jednak, że kara finansowa nie narusza Konstytucji, jeśli brak kontaktów wynika z działań obojga rodziców — np. ich konfliktu, braku współpracy czy wpływania na emocje dziecka.
W uzasadnieniu SN stwierdzono:
„W sytuacji, gdy postawa dziecka jest pochodną zachowań rodziców, odpowiedzialność za brak kontaktów powinna być współdzielona. Ochrona dobra dziecka nie może prowadzić do faktycznego uniemożliwienia realizacji prawa drugiego rodzica do osobistej styczności z dzieckiem.”
To stanowisko spotkało się z ostrą krytyką środowiska prawników rodzinnych i psychologów. Ich zdaniem uchwała ignoruje fakt, że dziecko nie jest przedmiotem postępowania egzekucyjnego, lecz jego podmiotem — a wymuszanie kontaktów wbrew jego woli może prowadzić do urazów psychicznych.
Jak działa egzekucja kontaktów z dzieckiem?
Zgodnie z art. 598¹⁵ i nast. Kodeksu postępowania cywilnego, jeśli rodzic utrudnia kontakty, sąd może:
- wezwać go do wykonania orzeczenia i ostrzec o możliwości nałożenia kary,
- nałożyć karę pieniężną, jeśli do kontaktów nadal nie dochodzi.
Kara ta wynosi od 100 zł do 500 zł za każdy niewykonany kontakt. W praktyce oznacza to, że jeśli rodzic nie doprowadził do spotkań przez kilka miesięcy, łączna kwota może sięgnąć kilkunastu lub kilkudziesięciu tysięcy złotych.
Po nadaniu klauzuli wykonalności orzeczenie staje się tytułem egzekucyjnym, a należność może być ściągana przez komornika.
Co orzekały sądy wcześniej?
W orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 14 lutego 2023 r. (III Ca 1376/22) podkreślono, że:
„Sąd w postępowaniu egzekucyjnym w sprawach kontaktów powinien badać, czy brak realizacji kontaktów wynika z winy rodzica, czy z uzasadnionej niechęci dziecka.”
Podobnie Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z 8 listopada 2022 r. (XIII Ca 752/22) wskazał, że:
„Nie można karać rodzica za zachowanie dziecka, jeśli odmowa kontaktu jest wyrazem jego świadomej decyzji, popartej opinią psychologiczną.”
Nowa uchwała SN zdaje się odwracać ten kierunek, przywracając tzw. „represyjny model egzekucji kontaktów”, w którym interes dziecka może ustąpić przed interesem rodzica.
Dobro dziecka a prawo rodzica – konflikt wartości
Prawo rodzica do kontaktów z dzieckiem ma swoje źródło w art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jednak – jak wskazuje zarówno doktryna, jak i orzecznictwo – nadrzędnym kryterium zawsze pozostaje dobro dziecka.
Jak zauważa sędzia Sądu Okręgowego w Poznaniu w uzasadnieniu orzeczenia z 2024 r. (III Ca 1042/23):
„Wymuszanie kontaktu siłą, poprzez groźbę sankcji finansowych, może doprowadzić do naruszenia równowagi emocjonalnej dziecka, co stoi w sprzeczności z zasadą jego dobra.”
Dzieci, które nie chcą uczestniczyć w spotkaniach, często działają z lęku, smutku, zmęczenia konfliktem lub braku zaufania. Nakaz kontaktu „na siłę” może pogłębiać traumę i generować wtórne szkody emocjonalne.
Skutki uchwały – ryzyko nadużyć i finansowych rozliczeń
Nasi eksperci ostrzegają, że w praktyce orzeczenia o karach pieniężnych mogą stać się narzędziem presji finansowej między rodzicami.
Przykładowo, jeśli rodzic uprawniony do kontaktów jest zobowiązany do płacenia alimentów, a drugi rodzic nie doprowadza do kontaktów – może dojść do swoistego „wyrównania rachunków”, w którym kara pieniężna niweluje obowiązek alimentacyjny.
Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 12 stycznia 2024 r. (I ACa 1082/23):
„Instrument egzekucji kontaktów nie może służyć jako środek nacisku ekonomicznego ani forma odwetu między rodzicami.”
Czy dobro dziecka jest dziś zagrożone?
Uchwała SN z 3.10.2025 r. otwiera pole do różnej interpretacji. Z jednej strony, przywraca skuteczność prawa rodzica do kontaktu. Z drugiej — ryzykuje utratę zaufania dziecka do systemu sądowego, który nie respektuje jego emocji.
Każda sprawa powinna być badana indywidualnie – z udziałem psychologa, pedagoga i kuratora sądowego. Bez tego egzekucja kontaktów może stać się narzędziem przemocy psychicznej wobec dziecka.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.