Zgodnie z art. 93 §1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO), władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Nie ma tu znaczenia, czy rodzice pozostają w związku małżeńskim, czy też nie – każde z nich posiada pełnię tej władzy. Przepis ten odzwierciedla konstytucyjną zasadę równości kobiety i mężczyzny w zakresie praw rodzicielskich. Władza rodzicielska to jednak nie tylko uprawnienie, ale przede wszystkim obowiązek – jej nadrzędnym celem jest ochrona dobra dziecka.
Jak wskazuje red. Pietrzykowski:
„Władza rodzicielska może należeć tylko do rodziców, co oznacza, że w razie ich braku lub niemożności wykonywania jej przez nich, władza rodzicielska gaśnie. W jej miejsce wchodzi surogat władzy rodzicielskiej w postaci opieki”
(Komentarz do art. 93 KRO, wyd. 6, J. Gajda, Legalis).
Zakres władzy rodzicielskiej – co obejmuje?
Kodeks rodzinny nie pozwala na przekazanie władzy rodzicielskiej osobom trzecim – nie można jej zlecić np. poprzez pełnomocnictwo. Przysługuje wyłącznie rodzicom, a każde z nich ma taką samą, pełną władzę nad dzieckiem. Obejmuje ona m.in. podejmowanie decyzji dotyczących zdrowia, edukacji, wychowania oraz miejsca zamieszkania dziecka.
Gdy dobro dziecka jest zagrożone – ingerencja sądu
Zgodnie z art. 93 §2 KRO:
„Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd w wyroku ustalającym pochodzenie dziecka może orzec o zawieszeniu, ograniczeniu lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej jednego lub obojga rodziców”.
W takich sytuacjach sąd działa z urzędu, analizując, czy pozostawienie pełnej władzy rodzicielskiej byłoby sprzeczne z dobrem dziecka. W praktyce oznacza to, że samo ustalenie ojcostwa lub macierzyństwa może skutkować natychmiastowym ograniczeniem praw rodzicielskich, jeśli wymaga tego interes dziecka.
W orzecznictwie podkreśla się, że:
„Sąd musi dojść do przekonania, że pozostawienie rodzicowi w ogóle władzy rodzicielskiej czy pozostawienie pełnej władzy rodzicielskiej będzie pozostawać w sprzeczności z dobrem dziecka”
(Komentarz do art. 93 KRO, red. Pietrzykowski 2020, Legalis).
Czym jest dobro dziecka?
Nie istnieje ustawowa definicja „dobra dziecka”. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z 24.11.2016 r., sygn. II CA 1/16:
„Wypełnienie jego znaczenia powinno być dokonywane w konkretnych okolicznościach faktycznych, zwłaszcza jeżeli wskazują na zaistnienie sytuacji, w jakiej znalazło się dziecko, wymagającej ingerencji ze strony innych podmiotów, w tym także sądu”.
Dobro dziecka obejmuje m.in.:
- ochronę życia i zdrowia,
- warunki do spokojnego i prawidłowego rozwoju,
- poszanowanie godności dziecka,
- zapewnienie możliwości współdecydowania o jego sytuacji.
Sąd bada także relacje dziecka z rodzicem, warunki mieszkaniowe, stabilność emocjonalną opiekunów, sytuację materialną, a także potencjalne zagrożenia dla zdrowia lub bezpieczeństwa małoletniego.
Gdy władza rodzicielska nie przysługuje – art. 211 kodeksu karnego
Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą, rodzic, któremu przysługuje władza rodzicielska, nie może popełnić przestępstwa uprowadzenia dziecka z art. 211 kodeksu karnego. Może być podmiotem tego przestępstwa dopiero po pozbawieniu, ograniczeniu lub zawieszeniu tej władzy.
Jak podkreślił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 września 2019 r., sygn. I KZP 7/19:
„Rodzice (lub jeden z nich), dopóki przysługuje im pełnia władzy rodzicielskiej, nie mogą być podmiotami przestępstwa z art. 211 KK”.
Interes dziecka a interes rodzica
Mimo że w całym systemie prawa rodzinnego dominuje zasada dobra dziecka jako nadrzędna wartość, nie oznacza to całkowitego pominięcia interesów rodziców. Jak wskazuje Gromek (2020, wyd. 7):
„Interes rodziców ustępuje tylko wtedy przed interesem dziecka, kiedy nie da się go pogodzić z ochroną małoletniego”.
Innymi słowy, dopóki interesy dziecka i rodzica mogą współistnieć – nie ma podstaw do ingerencji sądowej. Sytuacja ulega zmianie dopiero wtedy, gdy interes rodzica staje się zagrożeniem dla dziecka.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał wydany na podstawie aktualnego stanu i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.