Pochodzenie dziecka z małżeństwa skutkuje określonymi konsekwencjami prawnymi – również w zakresie nazwiska. Zgodnie z art. 88 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO), podstawową zasadą jest, że dziecko, co do którego istnieje domniemanie, że pochodzi od męża matki, nosi nazwisko będące nazwiskiem obojga małżonków. Jeśli jednak nazwiska te są różne, dziecko nosi nazwisko wskazane w zgodnych oświadczeniach małżonków. Małżonkowie mogą wskazać:
- nazwisko jednego z nich, albo
- nazwisko utworzone przez połączenie nazwiska matki z nazwiskiem ojca dziecka.
Kiedy i gdzie ustala się nazwisko dziecka?
Oświadczenia w sprawie nazwiska dziecka są składane:
- przy zawarciu małżeństwa – jeśli jest to ślub cywilny,
- przed sporządzeniem zaświadczenia o braku przeszkód do zawarcia małżeństwa wyznaniowego – jeśli ślub zawierany jest w formie konkordatowej.
Jeśli małżonkowie nie złożą zgodnych oświadczeń w sprawie nazwiska dziecka, to dziecko nosi nazwisko złożone z nazwiska matki i dołączonego do niego nazwiska ojca. Wynika to z art. 88 § 2 KRO.
Przykład praktyczny:
Jeżeli matka nosi nazwisko Nowak, a ojciec Kowalski – dziecko, przy braku zgodnego oświadczenia, będzie nosiło nazwisko „Nowak-Kowalski”.
Dodatkowo – przy sporządzaniu aktu urodzenia pierwszego wspólnego dziecka, małżonkowie mogą złożyć przed kierownikiem USC oświadczenie o zmianie wcześniej wskazanego nazwiska dziecka albo złożyć oświadczenie, o którym mowa w § 1, jeśli wcześniej takiego nie złożyli (art. 88 § 3 KRO).
Zaprzeczenie ojcostwa – utrata nazwiska ojca
W przypadku skutecznego zaprzeczenia ojcostwa, dziecko traci nazwisko ojca i nabywa nazwisko matki – tj. to, które matka nosiła w chwili jego urodzenia.
Może to być:
- zachowane przez nią nazwisko męża,
- jej dotychczasowe nazwisko panieńskie,
- nazwisko złożone z obu tych nazwisk.
Z kolei dziecko, które od początku nosiło nazwisko matki (na podstawie oświadczenia rodziców), zachowuje to nazwisko również po zaprzeczeniu ojcostwa.
Zob. Art. 88 KRO, red. Pietrzykowski 2020, wyd. 6
Rozwód rodziców nie zmienia nazwiska dziecka
Ustanie małżeństwa przez rozwód nie powoduje zmiany nazwiska dziecka. Nawet jeśli jeden z rodziców wróci do swojego poprzedniego nazwiska na podstawie art. 59 KRO, nazwisko dziecka pozostaje bez zmian.
To oznacza, że po rozwodzie może dojść do sytuacji, w której:
- dziecko nosi jedno nazwisko,
- matka i ojciec – każde inne.
Unieważnienie lub ustalenie nieistnienia małżeństwa
Podobnie, unieważnienie małżeństwa albo ustalenie jego nieistnienia nie wpływa na nazwisko dziecka. Wynika to z faktu, że takie orzeczenia nie naruszają małżeńskiego pochodzenia dziecka (zob. art. 21 KRO).
Co jeśli rodzice pobierają się po narodzinach dziecka?
Zgodnie z art. 88 § 4 KRO, przepisy § 1–3 stosuje się również wtedy, gdy rodzice zawierają małżeństwo po narodzinach dziecka. W takim wypadku:
- nazwisko dziecka ustala się na podstawie oświadczeń składanych przy zawarciu małżeństwa,
- w razie braku oświadczenia, dziecko nosi nazwisko złożone z nazwiska matki i dołączonego do niego nazwiska ojca.
Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat, zmiana nazwiska w związku z zawarciem przez rodziców małżeństwa wymaga jego osobistej zgody.
Zgoda nie ma narzuconej formy ani terminu – może zostać wyrażona w dowolny sposób i czasie.
(Zob. Art. 88 KRO red. Pietrzykowski 2020, wyd. 6; Gromek 2020, wyd. 7)
Kiedy dziecko może samo zdecydować o swoim nazwisku?
Jeśli dziecko ukończyło 13 lat, jego zgoda jest konieczna do zmiany nazwiska w wyniku zawarcia małżeństwa przez rodziców po jego narodzinach. Do tego momentu – czyli przed 13 rokiem życia – nazwisko zmienia się automatycznie, zgodnie z ustaleniami małżonków.
Podsumowanie – nazwisko dziecka a różne sytuacje życiowe rodziców
| Sytuacja prawna | Nazwisko dziecka |
|---|---|
| Małżonkowie mają to samo nazwisko | Nazwisko obojga (to samo) |
| Małżonkowie mają różne nazwiska i składają oświadczenie | Nazwisko jednego z nich lub połączone |
| Brak oświadczenia | Nazwisko matki + ojca (łączone) |
| Zaprzeczenie ojcostwa | Dziecko traci nazwisko ojca, zyskuje nazwisko matki |
| Rozwód lub unieważnienie małżeństwa | Nazwisko dziecka pozostaje bez zmian |
| Małżeństwo po urodzeniu dziecka | Możliwość zmiany nazwiska, zgoda dziecka >13 r.ż. wymagana |
Art. 88 KRO w brzmieniu obowiązującym:
§ 1. Dziecko, co do którego istnieje domniemanie, że pochodzi od męża matki, nosi nazwisko będące nazwiskiem obojga małżonków. Jeżeli małżonkowie mają różne nazwiska, dziecko nosi nazwisko wskazane w ich zgodnych oświadczeniach. Małżonkowie mogą wskazać nazwisko jednego z nich albo nazwisko utworzone przez połączenie nazwiska matki z nazwiskiem ojca dziecka.
§ 2. Oświadczenia w sprawie nazwiska dziecka są składane jednocześnie z oświadczeniami o nazwiskach, które będą nosić małżonkowie. Jeżeli małżonkowie nie złożyli zgodnych oświadczeń w sprawie nazwiska dziecka, nosi ono nazwisko składające się z nazwiska matki i dołączonego do niego nazwiska ojca.
§ 3. Przy sporządzeniu aktu urodzenia pierwszego wspólnego dziecka małżonkowie mogą złożyć przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego zgodne oświadczenia o zmianie wskazanego przez nich nazwiska dziecka albo oświadczenia, o których mowa w § 1, jeżeli nazwisko dziecka nie zostało przez nich wskazane.
§ 4. Przepisy § 1–3 stosuje się odpowiednio do nazwiska dziecka, którego rodzice zawarli małżeństwo po urodzeniu się dziecka. Do zmiany nazwiska dziecka, którego rodzice zawarli małżeństwo po ukończeniu przez dziecko trzynastu lat, jest potrzebna jego zgoda.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał wydany na podstawie aktualnego stanu i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.