Ochrona przedemerytalna, wynikająca z art. 39 Kodeksu pracy, obejmuje również pracowników zatrudnionych na podstawie umowy na czas określony, której okres obowiązywania wygasa przed osiągnięciem wieku emerytalnego – tak wynika z uchwały Sądu Najwyższego z października 2025 r. Niniejszy artykuł omawia znaczenie tej uchwały, jej podstawę prawną, skutki dla pracowników i pracodawców oraz kontekst orzecznictwa. Materiał został przygotowany w oparciu o przepisy Kodeksu pracy oraz orzecznictwo.
Uchwała Sądu Najwyższego: Zakres ochrony przedemerytalnej
Zgodnie z art. 39 Kodeksu pracy, pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, o ile okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury po osiągnięciu tego wieku. Dotychczas istniały wątpliwości, czy ochrona ta dotyczy również umów na czas określony, które wygasają przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracownika.
Uchwała składu siedmiorga sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z października 2025 r. (sygnatura niedostępna w źródle) rozstrzygnęła te wątpliwości, stwierdzając, że zakaz wypowiedzenia umowy o pracę obejmuje także umowy na czas określony, w tym te, których okres obowiązywania kończy się przed osiągnięciem przez pracownika wieku emerytalnego. Jak uzasadniła sędzia Ewa Stryczyńska, ograniczenie ochrony przedemerytalnej wyłącznie do umów na czas nieokreślony lub umów na czas określony trwających do momentu osiągnięcia wieku emerytalnego czyniłoby ochronę iluzoryczną.
Kontekst sprawy
Pytanie prawne skierował do Sądu Najwyższego sąd w Katowicach w związku z przypadkiem pracownika zatrudnionego na umowę na czas określony do 15 listopada 2023 r. Pracodawca wypowiedział umowę z końcem marca 2023 r., powołując się na zmniejszoną liczbę zamówień. Pracownik, który 22 czerwca 2026 r. osiągnie wiek emerytalny, znajdował się w okresie ochrony przedemerytalnej (4 lata przed emeryturą) w momencie wypowiedzenia. Sprawa ta uwypukliła problem interpretacji art. 39 KP w kontekście umów na czas określony.
Znaczenie uchwały dla pracowników i pracodawców
Uchwała SN ma istotne znaczenie dla praktyki stosowania prawa pracy:
- Dla pracowników: Rozszerza ochronę przedemerytalną na wszystkie rodzaje umów o pracę, w tym umowy na czas określony, niezależnie od daty ich wygaśnięcia. Oznacza to, że pracodawca nie może wypowiedzieć takiej umowy w okresie 4 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego, jeśli pracownik spełnia warunki do uzyskania emerytury.
- Dla pracodawców: Wprowadza konieczność uwzględnienia ochrony przedemerytalnej przy planowaniu zakończenia zatrudnienia na podstawie umów na czas określony. Wypowiedzenie takiej umowy w okresie ochrony może być uznane za niezgodne z prawem, co naraża pracodawcę na roszczenia pracownika, np. o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie (art. 45 KP).
Wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2017 r. (sygn. II PK 22/16) podkreśla, że ochrona przedemerytalna ma na celu zapewnienie stabilności zatrudnienia w okresie poprzedzającym emeryturę, co wzmacnia znaczenie nowej uchwały.
Skutki prawne naruszenia ochrony przedemerytalnej
W przypadku niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę w okresie ochrony przedemerytalnej, pracownik może dochodzić swoich praw przed sądem pracy. Zgodnie z art. 45 § 1 KP, może żądać:
- Przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach.
- Odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres od 2 tygodni do 3 miesięcy, nie mniej jednak niż za okres wypowiedzenia.
Ponadto, jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z 18 października 2018 r. (sygn. II PK 123/18), naruszenie ochrony przedemerytalnej może skutkować odpowiedzialnością pracodawcy za szkody wyrządzone pracownikowi, jeśli ten wykaże straty wynikające z niezgodnego z prawem wypowiedzenia.
Praktyczne implikacje uchwały
Uchwała SN zmienia podejście do ochrony przedemerytalnej w przypadku umów na czas określony:
- Ograniczenie swobody wypowiedzenia: Pracodawcy muszą zweryfikować, czy pracownik znajduje się w okresie ochrony przedemerytalnej, nawet jeśli umowa wygasa przed osiągnięciem wieku emerytalnego.
- Planowanie zatrudnienia: Pracodawcy będą musieli uwzględniać dłuższy okres ochrony przy zawieraniu umów na czas określony z osobami zbliżającymi się do wieku emerytalnego.
- Roszczenia pracownicze: Pracownicy zyskują silniejszą pozycję w sporach z pracodawcami, co może zwiększyć liczbę spraw sądowych dotyczących wypowiedzenia umów w okresie ochrony.
Przykład: Pracownik zatrudniony na umowę na czas określony do 31 grudnia 2025 r., który osiągnie wiek emerytalny w 2027 r., znajduje się w okresie ochrony przedemerytalnej od 2023 r. Wypowiedzenie umowy w 2024 r. będzie niezgodne z prawem, chyba że wyniknie z przyczyn niezwiązanych z ochroną (np. likwidacja zakładu pracy).
Podsumowanie
Uchwała Sądu Najwyższego z października 2025 r. rozszerza ochronę przedemerytalną wynikającą z art. 39 Kodeksu pracy na pracowników zatrudnionych na umowy na czas określony, niezależnie od tego, czy umowa wygasa przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Oznacza to, że pracodawca nie może wypowiedzieć takiej umowy w okresie 4 lat przed emeryturą, jeśli pracownik spełnia warunki do uzyskania prawa do emerytury. Uchwała wzmacnia pozycję pracowników, ale nakłada na pracodawców nowe obowiązki w zakresie planowania zatrudnienia. Powyższe kwestie zostały omówione w oparciu o przepisy Kodeksu pracy oraz orzecznictwo.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany przez Kancelarię Prawną Lega Artis na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.