Umowa darowizny to jedna z najbardziej emocjonalnie obciążonych form przekazywania majątku. Zgodnie z Kodeksem cywilnym, „przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku”. Choć wydaje się, że raz podjęta decyzja o darowaniu jest nieodwracalna, prawo daje możliwość odwołania takiej umowy – nawet po wielu latach.
Czy można odwołać darowiznę?
Tak, ale wyłącznie w ściśle określonych przypadkach. Według art. 753 § 1 Kodeksu cywilnego, odwołanie darowizny możliwe jest tylko ze wskazanych w ustawie powodów. W zależności od tego, czy darowizna została wykonana (czyli np. przeniesiono własność nieruchomości), czy też nie, mamy do czynienia z różnymi warunkami i procedurami.
Odwołanie darowizny niewykonanej
Darowizna niewykonana to taka, gdzie darczyńca jeszcze nie spełnił swojego zobowiązania, np. nie przeniósł własności. W tym przypadku możliwa jest rezygnacja z jej realizacji, jeśli nastąpiła istotna zmiana sytuacji majątkowej darczyńcy:
„Odwołanie darowizny niewykonanej, jest możliwe w przypadku, gdy po zawarciu umowy stan majątkowy darczyńcy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych.”
Ważne jest, że:
- nie można odwołać darowizny, jeśli niedostatek miał miejsce już przed zawarciem umowy,
- nie można również powoływać się na pogorszenie sytuacji majątkowej spowodowane samym faktem zawarcia umowy.
Odwołanie darowizny wykonanej
Jeśli darowizna została już wykonana (np. mieszkanie trafiło na konto obdarowanego), jej odwołanie wymaga spełnienia jednego z dwóch warunków:
- Niedostatek darczyńcy – obdarowany ma obowiązek wspierać darczyńcę lub zwrócić wartość wzbogacenia.
- Rażąca niewdzięczność obdarowanego – chodzi o zachowania świadczące o złej woli względem darczyńcy, takie jak:
- popełnienie przestępstwa przeciwko darczyńcy,
- rażące naruszenie obowiązków rodzinnych,
- znaczne uszczuplenie jego majątku.
„Rażącą niewdzięczność musi cechować znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy czy szkody majątkowej.”
Co ważne, prawo do odwołania darowizny wyklucza przebaczenie przez darczyńcę.
Terminy odwoływania darowizny
Darczyńca ma rok na odwołanie darowizny, którego powodem jest rażąca niewdzięczność obdarowanego. Ten termin liczy się od momentu, gdy darczyńca dowiedział się o tej przesłance – a nie od daty zawarcia umowy.
„Cofnięcie darowizny po 10 latach, jak i po dłuższym terminie jest możliwe. Darczyńca ma rok na odwołanie darowizny, którego powodem jest rażąca niewdzięczność. Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby cofnąć darowiznę po 10 latach.”
Jednak po upływie roku od dnia, w którym darczyńca zdobył wiedzę o przyczynie uzasadniającej odwołanie, już nie można skutecznie cofnąć darowizny.
Co sądy orzekają w sprawach odwołania darowizny?
Orzecznictwo sądów powszechnych oraz Trybunału Konstytucyjnego potwierdza, że nie każde zachowanie obdarowanego może być uznane za rażącą niewdzięczność. Sąd Najwyższy wskazuje, że nie uzasadniają odwołania darowizny czyny nieumyślne, drobne czyny umyślne czy konflikty rodzinne wynikające z codziennego życia.
Warto przytoczyć postanowienie SN z dnia 9 marca 2021 r. (sygn. II CSK 24/20), w którym sąd stwierdził, że brak kontaktu między stronami nie może stanowić automatycznej podstawy do odwołania darowizny.
Dodatkowo, odwołanie darowizny po śmierci obdarowanego nie jest możliwe, nawet jeśli roczny termin jeszcze nie upłynął, ponieważ prawo do odwołania nie przechodzi na spadkobierców.
Jak cofnąć darowiznę?
Aby cofnąć darowiznę, należy:
- Przekazać obdarowanemu oświadczenie o odwołaniu darowizny.
- Jeśli obdarowany nie zgodzi się na zwrot, złożyć pozw do sądu.
Jeśli przedmiotem darowizny była nieruchomość, oświadczenie o odwołaniu powinno zostać sporządzone w formie aktu notarialnego. W przypadku braku zgody obdarowanego, konieczna będzie interwencja sądu.
Ile kosztuje odwołanie darowizny?
Koszt zależy od wartości przedmiotu darowizny. Opłata sądowa za złożenie pozwu wynosi:
- 5% wartości przedmiotu sporu, przy wartości do 50 tys. zł,
- 3% wartości, jeśli przekracza tę kwotę.
Dodatkowo, jeśli strona korzysta z usług adwokata lub radcy prawnego, ponosi opłatę skarbową w wysokości 17 zł za pełnomocnictwo, a także wynagrodzenie profesjonalne ustalone indywidualnie.
W przypadku trudnej sytuacji finansowej, darczyńca może złożyć wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Podsumowanie
Umowa darowizny nie jest bezpowrotnym zrzeczeniem się na cały majątek. Prawo daje darczyńcy możliwość odwołania darowizny w określonych przypadkach, nawet po wielu latach. Kluczowe znaczenie ma jednak:
- posiadanie ważnych przesłanek (niedostatek lub rażąca niewdzięczność),
- zachowanie odpowiedniego terminu – rok od momentu dowiedzenia się o podstawie do odwołania,
- oraz poprawne sformalizowanie całej procedury.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku konkretnych wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.