Utrzymywanie kontaktów z dzieckiem to nie tylko przywilej – to zarówno prawo, jak i obowiązek każdego z rodziców, niezależnie od posiadanej władzy rodzicielskiej. Tak stanowi art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.), który znajduje swoje odzwierciedlenie również w Konstytucji RP oraz aktach prawa międzynarodowego, takich jak Konwencja o prawach dziecka.
„Niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów” (art. 113 § 1 k.r.o.)
Co oznaczają „kontakty z dzieckiem” według prawa?
Zgodnie z art. 113 § 2 k.r.o., kontakty z dzieckiem obejmują:
- przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie poza miejsce jego stałego pobytu),
- bezpośrednie porozumiewanie się,
- utrzymywanie korespondencji,
- komunikację na odległość – np. przez telefon, wideorozmowy, e-mail lub komunikatory internetowe.
Ten katalog ma charakter otwarty, co oznacza, że sąd może orzec także inne formy kontaktu, zależnie od okoliczności i najlepiej pojętego interesu dziecka.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z 15.05.2019 r. (sygn. I SA/Ol 59/19) podkreślił:
„Kontakty należy rozumieć jako osobistą styczność z dzieckiem, polegającą przede wszystkim na wspólnym spędzaniu czasu (…) oraz możliwość nawiązania kontaktu emocjonalnego umożliwiającego przekazanie treści i postaw emocjonalnych”.
Kontakty a władza rodzicielska
Bardzo istotne jest rozróżnienie między władzą rodzicielską a prawem do kontaktów z dzieckiem. To drugie nie jest częścią władzy rodzicielskiej, lecz odrębnym uprawnieniem rodziców wynikającym z art. 48 ust. 2 Konstytucji RP, który mówi:
„Rodzice mają prawo do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Ograniczenie tego prawa może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko w sposób w niej określony.”
Oznacza to, że nawet jeśli rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej, nadal może i powinien utrzymywać kontakt z dzieckiem, o ile sąd nie orzeknie inaczej.
Prawo dziecka do kontaktu z rodzicem
Prawo do kontaktu z rodzicami przysługuje nie tylko rodzicowi, ale również dziecku. Tak stanowi art. 9 ust. 3 Konwencji o prawach dziecka:
„Państwa-Strony szanują prawo dziecka, które jest oddzielone od jednego lub obojga rodziców, do utrzymywania regularnych stosunków osobistych i bezpośrednich kontaktów z obojgiem rodziców, chyba że jest to sprzeczne z najlepiej pojętym interesem dziecka.”
Z kolei Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10.01.2017 r., sygn. 32407/13, wyraźnie zaznaczył:
„W najlepszym interesie dziecka leży podtrzymanie kontaktu z obojgiem rodziców (…) z wyjątkiem prawnych ograniczeń uzasadnionych przez kwestie związane z najlepiej pojętym interesem dziecka.”
Jak ustala się sposób kontaktów z dzieckiem?
Zgodnie z art. 113¹ § 1 k.r.o.:
„Jeżeli dziecko przebywa stale u jednego z rodziców, sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez drugiego z nich rodzice określają wspólnie (…), a w braku porozumienia – rozstrzyga sąd opiekuńczy.”
Zatem najpierw należy dążyć do ugodowego porozumienia między rodzicami, kierując się dobrem dziecka i uwzględniając jego rozsądne życzenia (art. 95 § 4 k.r.o.). Dopiero w razie konfliktu decyduje sąd – zazwyczaj w postępowaniu nieprocesowym przed sądem rodzinnym.
Warto też zaznaczyć, że sąd może skorzystać z opinii zespołu specjalistów (np. Opiniodawczych Zespołów Sądowych Specjalistów – OZSS), aby ustalić, jaka forma kontaktu będzie najlepsza dla dziecka.
Kontakty z dzieckiem, które nie mieszka u żadnego z rodziców
Jeżeli dziecko zostało oddane pod opiekę osoby trzeciej lub do pieczy zastępczej (np. rodziny zastępczej), to zgodnie z art. 113¹ § 2 k.r.o.:
„Przepis §1 stosuje się odpowiednio, jeżeli dziecko nie przebywa u żadnego z rodziców, a pieczę nad nim sprawuje opiekun lub gdy zostało umieszczone w pieczy zastępczej.”
Oznacza to, że nawet w takiej sytuacji rodzice nie są pozbawieni prawa do kontaktów. Co więcej, mogą być zobowiązani do ich utrzymywania – w granicach określonych przez sąd, jeśli wymaga tego dobro dziecka.
Ograniczenie lub zakaz kontaktów
Sąd może ograniczyć lub całkowicie zakazać kontaktów w przypadku, gdy:
- istnieje realne zagrożenie dla zdrowia fizycznego lub psychicznego dziecka,
- kontakt narusza dobro dziecka (np. w sytuacjach przemocy, manipulacji emocjonalnej).
Jednak takie ograniczenia muszą być uzasadnione i oparte na dowodach, a nie tylko subiektywnych odczuciach drugiego rodzica.
Podsumowanie
Prawo do kontaktów z dzieckiem to jedno z podstawowych praw rodzicielskich o charakterze konstytucyjnym i międzynarodowym. Jednocześnie jest to obowiązek – zarówno ze strony rodziców, jak i dziecka. Niedopełnianie go może skutkować interwencją sądu rodzinnego.
Rodzice, niezależnie od władzy rodzicielskiej, powinni wspólnie ustalać zasady kontaktu, a w razie braku porozumienia – powinni zwrócić się do sądu o jego ustalenie. Wszystko to w celu ochrony dobra dziecka i jego praw do relacji z obojgiem rodziców.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.