Przedawnienie roszczeń z umowy kredytu lub pożyczki to istotna kwestia dla kredytobiorców i pożyczkobiorców, która może uchronić ich przed przymusową spłatą zobowiązania po upływie określonego czasu. Choć przedawnione roszczenie nie wygasa, dłużnik może uchylić się od jego zaspokojenia, co ogranicza możliwość dochodzenia należności przez wierzyciela przed sądem. Niniejszy artykuł omawia zasady przedawnienia roszczeń z umów kredytu i pożyczki, terminy, przerwanie i zawieszenie biegu przedawnienia oraz skutki prawne tych instytucji, opierając się na przepisach Kodeksu cywilnego, Prawa bankowego oraz orzecznictwie sądowym.
Umowa kredytu i pożyczki: Charakterystyka
Umowa pożyczki jest regulowana przepisami Kodeksu cywilnego (art. 720 KC). Pożyczkodawca zobowiązuje się przenieść na pożyczkobiorcę własność określonej ilości pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku, a pożyczkobiorca zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy lub rzeczy tego samego gatunku i jakości. Pożyczkodawcą może być dowolna osoba fizyczna lub prawna, niekoniecznie bank.
Umowa kredytu podlega przepisom Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (art. 69). Jest to umowa zawarta między bankiem a kredytobiorcą, w ramach której bank udostępnia określoną sumę pieniędzy, a kredytobiorca zobowiązuje się do jej zwrotu wraz z odsetkami i prowizją. Umowa kredytu musi być zawarta na piśmie i obejmuje np. kredyty hipoteczne lub gotówkowe.
Czym jest przedawnienie roszczeń?
Zgodnie z art. 117 § 1 Kodeksu cywilnego, przedawnieniu podlegają cywilnoprawne roszczenia majątkowe. Po upływie terminu przedawnienia dłużnik może uchylić się od zaspokojenia roszczenia, podnosząc zarzut przedawnienia w postępowaniu sądowym (art. 117 § 2 KC). Od 9 lipca 2018 r., na mocy nowelizacji Kodeksu cywilnego, sądy z urzędu badają przedawnienie roszczeń wobec konsumentów, w tym roszczeń bankowych i pożyczkowych. Nie dotyczy to jednak przedsiębiorców, którzy muszą samodzielnie podnieść zarzut przedawnienia.
Przedawnione roszczenie nie wygasa, ale wierzyciel (bank lub pożyczkodawca) nie może skutecznie dochodzić jego zaspokojenia przed sądem. Dłużnik może dobrowolnie spełnić przedawnione świadczenie, ale zgodnie z art. 411 pkt 3 KC, nie może żądać zwrotu zapłaty, powołując się na jej nienależność.
Terminy przedawnienia roszczeń z kredytu i pożyczki
Zasady ogólne dotyczące terminów przedawnienia określa art. 118 KC:
- Podstawowy termin przedawnienia wynosi 6 lat (od 9 lipca 2018 r., wcześniej 10 lat).
- Roszczenia o świadczenia okresowe oraz związane z działalnością gospodarczą przedawniają się po 3 latach.
Umowy kredytu i pożyczki, jako zobowiązania okresowe (spłacane w ratach), podlegają 3-letniemu terminowi przedawnienia. Każda rata kredytu lub pożyczki przedawnia się osobno, licząc od dnia, w którym stała się wymagalna, czyli od terminu płatności określonego w umowie. W przypadku wypowiedzenia umowy przez wierzyciela, całość roszczenia staje się wymagalna po upływie okresu wypowiedzenia, a bieg przedawnienia rozpoczyna się od tego momentu.
Orzecznictwo sądowe precyzuje pojęcie wymagalności. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 9 grudnia 2015 r. (sygn. I ACa 989/15), wymagalność roszczenia pokrywa się z terminem spełnienia świadczenia, określonym w umowie lub wynikającym z właściwości zobowiązania. Z kolei Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 grudnia 2012 r. (sygn. VI ACa 910/12) podkreślił, że wymagalność to moment, w którym wierzyciel może żądać zaspokojenia, a dłużnik ma obowiązek spełnić świadczenie.
Przerwanie i zawieszenie biegu przedawnienia
Przerwanie biegu przedawnienia
Zgodnie z art. 123 KC, bieg przedawnienia przerywają:
- Czynności przed sądem lub organem egzekucyjnym, takie jak wniesienie pozwu, wniosek o nadanie klauzuli wykonalności, zgłoszenie wierzytelności w procesie lub wniosek o wszczęcie egzekucji.
- Uznanie roszczenia przez dłużnika, np. poprzez zapłatę części długu, zawarcie ugody lub wniosek o rozłożenie spłaty na raty.
- Wszczęcie mediacji (do 30 czerwca 2022 r. mediacja przerywała bieg przedawnienia, obecnie go zawiesza).
Przerwanie biegu przedawnienia powoduje, że termin zaczyna biec od nowa po zakończeniu danej czynności (np. po umorzeniu postępowania sądowego).
Zawieszenie biegu przedawnienia
Od 30 czerwca 2022 r., na mocy nowelizacji Kodeksu cywilnego, wszczęcie mediacji lub zawezwanie do próby ugodowej jedynie zawiesza bieg przedawnienia. Po ustaniu przyczyny zawieszenia (np. zakończeniu mediacji), przedawnienie biegnie dalej, uwzględniając czas już upłynięty. Zmiana ta ograniczyła praktykę wierzycieli, którzy wykorzystywali zawezwanie do próby ugodowej wyłącznie w celu przerwania biegu przedawnienia.
Uznanie przedawnionego roszczenia
Uznanie roszczenia przez dłużnika może przyjąć formę właściwą (np. zawarcie ugody potwierdzającej dług) lub niewłaściwą (np. wniosek o rozłożenie spłaty na raty). Jeśli jednak roszczenie jest już przedawnione, uznanie długu przez dłużnika nie powoduje przerwania biegu przedawnienia ani nie odnawia terminu, ponieważ przedawnione roszczenie nie wywołuje skutków prawnych w tym zakresie.
Skutki przedawnienia dla dłużnika i wierzyciela
Po upływie terminu przedawnienia wierzyciel nie może skutecznie dochodzić roszczenia przed sądem, jeśli dłużnik podniesie zarzut przedawnienia (w przypadku przedsiębiorców) lub sąd uwzględni przedawnienie z urzędu (w przypadku konsumentów). W praktyce oznacza to oddalenie powództwa banku lub firmy pożyczkowej. Jednak przedawniony dług może być nadal dochodzony w postępowaniu sądowym, choć z ryzykiem przegranej sprawy.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 października 2019 r. (sygn. V CSK 326/18), badanie przedawnienia z urzędu w sprawach konsumenckich wzmacnia ochronę dłużników, ale nie zwalnia ich z konieczności aktywnego uczestnictwa w postępowaniu, np. w celu wskazania okoliczności istotnych dla ustalenia daty wymagalności.
Podsumowanie
Przedawnienie roszczeń z umowy kredytu lub pożyczki następuje po 3 latach od momentu wymagalności każdej raty lub, w przypadku wypowiedzenia umowy, od upływu okresu wypowiedzenia. Konsumentom przysługuje ochrona w postaci badania przedawnienia z urzędu, podczas gdy przedsiębiorcy muszą samodzielnie podnieść zarzut przedawnienia. Przerwanie biegu przedawnienia (np. przez wniesienie pozwu lub uznanie roszczenia) powoduje rozpoczęcie biegu terminu od nowa, natomiast mediacja i zawezwanie do próby ugodowej od 2022 r. jedynie zawieszają przedawnienie. Powyższe kwestie zostały omówione w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego, Prawa bankowego oraz orzecznictwo sądów powszechnych.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany przez Kancelarię Prawną Lega Artis na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.