Małżeństwo stanowi prawny związek dwóch osób – kobiety i mężczyzny – oparty na wzajemnych prawach i obowiązkach o charakterze zarówno niemajątkowym, jak i majątkowym. Definicję małżeństwa, mimo jej braku w przepisach, ukształtowała doktryna oraz orzecznictwo.
Zgodnie z art. 1 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: KRO), małżeństwo zostaje zawarte, gdy mężczyzna i kobieta, jednocześnie obecni, złożą przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenia, że wstępują ze sobą w związek małżeński.
W literaturze prawniczej J. Ignatowicz i M. Nazar określają małżeństwo jako:
„powstały z woli małżonków, ale w sposób sformalizowany, trwały związek kobiety i mężczyzny, będący także stosunkiem prawnym o charakterze wzajemnym; związek ten polega na maksymalnym zespoleniu małżonków w sferze ich stosunków osobistych oraz poważnym powiązaniu w sferze stosunków majątkowych; obydwoje partnerzy tego związku mają przy tym równorzędną pozycję”
(J. Ignatowicz, M. Nazar, Prawo rodzinne, Warszawa 2005, s. 78).
Małżeństwo a Konstytucja RP
Instytucja małżeństwa cieszy się konstytucyjną ochroną. Art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że:
„Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej”.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 listopada 2016 r., sygn. K 13/15, podkreślił, że:
„małżeństwo to sformalizowany i znajdujący się pod ochroną państwa związek mężczyzny i kobiety”.
Konstytucja w art. 33 ust. 1 gwarantuje równość praw kobiet i mężczyzn w życiu rodzinnym, a art. 71 ust. 1 zapewnia szczególną pomoc rodzinom, zwłaszcza znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.
Zasady zawarcia ślubu cywilnego
Zgodnie z art. 1 § 1 KRO, zawarcie małżeństwa wymaga spełnienia następujących przesłanek:
- Odmienność płci nupturientów,
- Zgodność oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński,
- Jednoczesna obecność nupturientów,
- Złożenie oświadczeń przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego.
Po zawarciu małżeństwa sporządzany jest akt małżeństwa.
Dodatkowo, oświadczenia muszą być złożone publicznie w obecności dwóch pełnoletnich świadków (art. 7 § 1 KRO).
Przeszkody do zawarcia małżeństwa
Polskie prawo przewiduje także sytuacje, w których zawarcie małżeństwa jest niedopuszczalne. Przeszkody małżeńskie to m.in.:
- Brak wieku – poniżej 18 lat (art. 10 § 1 KRO),
- Całkowite ubezwłasnowolnienie (art. 11 KRO),
- Choroba psychiczna lub niedorozwój umysłowy (art. 12 § 1 KRO),
- Pozostawanie w związku małżeńskim (art. 13 § 1 KRO),
- Pokrewieństwo w linii prostej lub drugiego stopnia linii bocznej (art. 14 § 1 KRO),
- Powinowactwo w linii prostej (art. 14 § 1 KRO),
- Przysposobienie między stronami (art. 15 § 1 KRO).
W przypadku wystąpienia którejkolwiek z przeszkód, zawarcie małżeństwa nie może dojść do skutku, chyba że sąd wyrazi zgodę, np. w sytuacji, gdy kobieta ukończyła 16 lat i przemawiają za tym ważne względy.
Małżeństwo zawarte za granicą
Kodeks rodzinny i opiekuńczy odnosi się również do sytuacji zawierania małżeństwa przez obywateli polskich poza granicami kraju. Zgodnie z art. 1 § 4 KRO:
„Mężczyzna i kobieta, będący obywatelami polskimi przebywającymi za granicą, mogą zawrzeć małżeństwo przed polskim konsulem lub osobą wyznaczoną do wykonywania funkcji konsula”.
Małżeństwo w kontekście prawa międzynarodowego
Ochrona małżeństwa nie kończy się na prawie krajowym. Europejska Konwencja Praw Człowieka w art. 12 przyznaje kobietom i mężczyznom w wieku małżeńskim prawo do zawarcia małżeństwa zgodnie z ustawodawstwem krajowym:
„Mężczyźni i kobiety w wieku małżeńskim mają prawo do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny zgodnie z ustawami krajowymi regulującymi korzystanie z tego prawa”.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka wielokrotnie podkreślali, że państwa członkowskie mają prawo określać warunki zawarcia małżeństwa – z zachowaniem zasad Konwencji i ochrony praw człowieka.
Wnioski praktyczne i orzecznictwo
W polskim systemie prawnym pojęcie „małżeństwo” rozumiane jest wyłącznie jako związek kobiety i mężczyzny, o czym wielokrotnie wypowiadał się nie tylko Trybunał Konstytucyjny (K 13/15), ale także sądy powszechne. Przykładowo, Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. II CSK 226/12, podkreślił:
„Skoro ustawodawca nie zdecydował się na poszerzenie zakresu pojęcia małżeństwa, sąd nie ma kompetencji do przyjęcia, że obejmuje ono związki osób tej samej płci”.
Podsumowanie
Zawarcie małżeństwa cywilnego w Polsce to formalna procedura, która niesie ze sobą konkretne skutki prawne i obowiązki. Wymaga spełnienia szeregu przesłanek, obecności urzędnika państwowego oraz świadków. Ochrona tego związku jest gwarantowana zarówno przez Konstytucję RP, jak i prawo międzynarodowe. Każda osoba planująca ślub powinna być świadoma nie tylko procedury, ale także przysługujących jej praw i obowiązków wynikających z zawarcia związku małżeńskiego.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.