Klauzule indeksacyjne w umowach kredytów hipotecznych, w tym ryzyka walutowego i przeliczeniowe odsyłające do tabel kursowych banku, określają główne świadczenia stron. Jako nietransparentne mają charakter abuzywny. Ich eliminacja prowadzi do nieważności umowy w całości, gdyż usuwa ryzyko walutowe i powiązanie z LIBOR, co przekształca umowę w sposób zmieniający jej istotę. Brak jest przepisów dyspozytywnych pozwalających na wypełnienie luki ustawowej – podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z 30 lipca 2025 r., sygn. akt II CSKP 834/23.
Tło sprawy: Umowa kredytu frankowego z 2008 r.
Powodowie A i S wnieśli o ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego zawartej 13 czerwca 2008 r. z bankiem oraz o zasądzenie 510 690,96 zł tytułem zwrotu rat kapitałowo-odsetkowych spłaconych od 16 lutego 2012 r. do 22 stycznia 2018 r. z ustawowymi odsetkami.
Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił nieważność umowy, oddalił jednak powództwo o zapłatę w PLN i zasądził od banku 106 431,44 CHF z odsetkami. Ustalono, że 8 kwietnia 2008 r. powodowie złożyli wniosek o kredyt na dokończenie budowy domu, jednocześnie oświadczając o zapoznaniu się z ryzykiem kursowym i zmian stopy procentowej. Potwierdzili świadomość ryzyka, rezygnację z kredytu w PLN oraz znajomość regulaminu. Zostali poinformowani o dostępności kursów w placówkach banku, ponoszeniu ryzyka wahania walut oraz zasadach wypłaty w PLN, wyrażania salda w CHF i spłaty w PLN według regulaminu.
Unieważnienie umowy: Klauzule abuzywne i ich skutki
Klauzule indeksacyjne (ryzyka walutowego i przeliczeniowe odsyłające do tabel kursowych banku) określają główne świadczenia stron i jako niejasne mają charakter abuzywny. Ich eliminacja prowadzi do nieważności umowy w całości, gdyż usuwa ryzyko walutowe i powiązanie z LIBOR, co przekształca umowę w sposób zmieniający jej istotę. Brak jest przepisów dyspozytywnych pozwalających na wypełnienie luki – nie można zastosować art. 358 § 2 k.c., art. 65 k.c. ani Prawa bankowego. Jeżeli konsument świadomie domaga się upadku umowy, nie naraża go to na szczególnie niekorzystne konsekwencje. Umowa kredytu ma charakter wzajemny, jednak bankowi nie przysługuje skuteczne prawo zatrzymania wobec roszczenia konsumenta o zwrot rat, gdy bank nie sprecyzował własnego roszczenia restytucyjnego oraz w świetle zakazu z orzecznictwa TSUE (wyrok C-28/22 z 14 grudnia 2023 r.).
Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego. Za częściowo zasadne uznał zarzuty banku co do naruszenia granic swobody umów i natury umowy kredytu, prowadzącego do nieważności na podstawie art. 58 § 1 k.c. Samo zawarcie ryzykownej umowy bez zrozumienia postanowień nie uzasadnia sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Umowy te wiążą się ze znacznym ryzykiem, porównywalnym z dopuszczonym ryzykiem kredytu walutowego. Dopiero status konsumenta otwiera drogę oceny abuzywności. Wyrok ten zaskarżył bank.
Zmiana istoty umowy: Stanowisko Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną banku. Potwierdził, że klauzule indeksacyjne (zarówno ryzyka walutowego, jak i przeliczeniowe) określają główne świadczenia stron i są nietransparentne. Pozwalały bankowi swobodnie kształtować kursy, co czyni je niedozwolonymi.
Ich eliminacja prowadzi do nieważności umowy w całości, gdyż wyeliminowanie ryzyka kursowego i powiązania ze stawką LIBOR powoduje daleko idące przekształcenie umowy, czyniąc ją umową o odmiennej istocie niż zamierzona przez strony. SN wykluczył zastąpienie abuzywnych klauzul przepisami art. 358 § 2 k.c., art. 65 k.c. czy Prawa bankowego – nie stanowią one przepisów dyspozytywnych w rozumieniu orzecznictwa TSUE.
Konsument świadomie żądał upadku umowy, co nie naraża go na szczególnie niekorzystne konsekwencje. SN skorygował stanowisko Sądu Apelacyjnego w kwestii wzajemności umowy kredytu – powołując się na postanowienie III CZP 126/22 z 6 października 2023 r., stwierdził, że umowa kredytu ma charakter wzajemny. Niemniej wykluczył skuteczność zarzutu zatrzymania podniesionego przez bank, gdyż TSUE w wyroku C-28/22 z 14 grudnia 2023 r. wyłączył możliwość roszczenia odsetkowego konsumenta.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej orzekał w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący), SSN Marta Romańska (sprawozdawca) oraz SSN Karol Weitz.
PODSTAWA PRAWNA: Wyrok Izby Cywilnej SN z 30 lipca 2025 r., sygn. akt II CSKP 834/23
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany przez Kancelarię Prawną LEGA ARTIS na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.