Świadczenie wychowawcze ma charakter realnego wsparcia dziecka, a nie przywileju przypisanego wyłącznie do formalnego statusu rodzica czy opiekuna prawnego. Nie można interpretować przepisów w sposób, który prowadzi do pozbawienia tego wsparcia dzieci faktycznie pozbawionych opieki rodzicielskiej i utrzymywanych przez inne osoby. Takie stanowisko wprost zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 18.12.2025 r., II SA/Gl 1101/2, wskazując, że wykluczanie osób sprawujących pieczę bieżącą nad dzieckiem z prawa do świadczenia wychowawczego jest sprzeczne z celem ustawy oraz standardami konstytucyjnymi i międzynarodowymi.
Cel świadczenia wychowawczego a realna opieka nad dzieckiem
Świadczenie wychowawcze zostało wprowadzone jako instrument częściowego pokrycia kosztów związanych z wychowywaniem dziecka, w tym jego utrzymaniem, wyżywieniem, edukacją i zabezpieczeniem podstawowych potrzeb życiowych. Kluczowe znaczenie ma więc to, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem i ponosi ciężar jego utrzymania, a nie wyłącznie to, jak dana relacja została nazwana w przepisach lub decyzjach administracyjnych.
Ustawodawca wskazuje katalog podmiotów uprawnionych do świadczenia, jednak jego wykładnia nie może prowadzić do sytuacji, w której dziecko – tylko dlatego, że znajduje się pod pieczą inną niż klasyczna piecza zastępcza czy opieka prawna – zostaje faktycznie pozbawione wsparcia państwa. Ratio legis świadczenia wychowawczego jest bowiem jednoznaczne: ochrona dobra dziecka.
Sprawa rozpoznana przez WSA w Gliwicach
W sprawie rozpoznanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wnioskodawczynią była babcia, której sąd rodzinny powierzył bieżącą pieczę nad małoletnim wnukiem oraz jego rodzeństwem na czas trwającego postępowania opiekuńczego wobec rodziców dzieci. To ona zapewniała dzieciom całodobową opiekę, utrzymanie, wyżywienie, realizację obowiązku szkolnego oraz podejmowała decyzje dotyczące ich codziennego funkcjonowania.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania świadczenia wychowawczego, uznając, że piecza bieżąca nie jest tożsama z pieczą zastępczą ani opieką prawną, a tym samym nie daje prawa do świadczenia. Stanowisko to zostało utrzymane także w postępowaniu odwoławczym.
Stanowisko Rzecznika Praw Dziecka
Do postępowania przed sądem administracyjnym przystąpił Rzecznik Praw Dziecka, który jednoznacznie zakwestionował taką wykładnię przepisów. Wskazał, że sprawowanie pieczy bieżącej na podstawie orzeczenia sądu rodzinnego w praktyce oznacza wychowywanie i utrzymywanie dziecka w zastępstwie jego rodziców. W ocenie Rzecznika, odmowa przyznania świadczenia wychowawczego w takiej sytuacji prowadzi do naruszenia dobra dziecka i pozbawienia go wsparcia materialnego ze strony państwa.
Rzecznik podkreślił również, że dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej znajdują się w szczególnie wrażliwej sytuacji i to właśnie wobec nich obowiązek pomocy ze strony władz publicznych powinien być realizowany w sposób najszerszy, zgodnie z Konstytucją RP oraz Konwencją o prawach dziecka.
Dobro dziecka jako kryterium nadrzędne
WSA w Gliwicach podzielił tę argumentację. Sąd wskazał, że osoba, której sąd rodzinny powierzył bieżącą pieczę nad wychowaniem, rozwojem i utrzymaniem dziecka, ma prawo domagać się pomocy państwa, w tym pomocy materialnej w postaci świadczenia wychowawczego. Pominięcie takich osób w praktyce stosowania przepisów jest sprzeczne z celem świadczenia oraz prowadzi do nieuzasadnionego ograniczenia kręgu beneficjentów.
Sąd wyraźnie zaakcentował, że piecza bieżąca nie ma charakteru iluzorycznego ani doraźnego. Oznacza ona codzienne, faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, obejmujące zapewnienie mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, mieszkania, edukacji i właściwego wychowania. Rozdzielanie tej formy pieczy od prawa do świadczenia wychowawczego zostało uznane za bezpodstawne.
Konstytucja i Konwencja o prawach dziecka
W uzasadnieniu sąd odwołał się także do standardów konstytucyjnych oraz międzynarodowych. Zasada ochrony praw dziecka nie ogranicza się do deklaratywnego zapewnienia ochrony, lecz obejmuje konkretne prawo do uzyskania pomocy i opieki od władz publicznych, w tym pomocy materialnej. Państwo ma obowiązek udzielać wsparcia dzieciom pozbawionym opieki rodziców, zwłaszcza w zakresie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, odzież i mieszkanie.
Zawężająca wykładnia przepisów świadczeniowych, prowadząca do wykluczenia dzieci pozostających pod pieczą bieżącą, została przez sąd oceniona jako niezgodna zarówno z Konstytucją RP, jak i z ratyfikowaną przez Polskę Konwencją o prawach dziecka.
Skutek orzeczenia
W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał decyzje organów obu instancji za wadliwe i uchylił je w całości.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 18 grudnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1101/25
Teza orzeczenia: osoba sprawująca bieżącą pieczę nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu rodzinnego nie może być wyłączona z prawa do świadczenia wychowawczego, jeżeli faktycznie zapewnia dziecku utrzymanie, opiekę i wychowanie; odmowa świadczenia w takiej sytuacji narusza cel ustawy, Konstytucję RP oraz Konwencję o prawach dziecka.
Znaczenie dla praktyki
Wyrok ten ma istotne znaczenie dla praktyki organów wypłacających świadczenia rodzinne. Potwierdza, że decydujące znaczenie ma faktyczna odpowiedzialność za dziecko, a nie wyłącznie formalna kwalifikacja prawna opieki. Dla osób sprawujących pieczę bieżącą nad dziećmi – najczęściej dziadków lub innych bliskich krewnych – orzeczenie to stanowi silny argument w sporach z organami administracji i realne narzędzie ochrony interesów dzieci, które bez ich zaangażowania pozostałyby bez wsparcia.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.