24 marca 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-521/21, Rzecznik Praw Obywatelskich (wyłączenie sędziego sądu powszechnego) przesądził rzecz politycznie niewygodną dla obu stron sporu: sama nieprawidłowość przy powołaniu sędziego nie wystarcza jeszcze do uznania, że taki sędzia nie jest niezależny, ale jednocześnie ocena musi obejmować całość okoliczności towarzyszących nominacji. Innymi słowy, nie ma prostego automatu: ani „każdy sędzia powołany z udziałem nowej KRS jest z definicji wyłączony”, ani „problem nowej KRS został definitywnie zamknięty”.
To rozstrzygnięcie trzeba czytać bardzo precyzyjnie. TSUE nie powiedział, że Krajowa Rada Sądownictwa po zmianach z 2017 r. była organem prawidłowo ukształtowanym i w pełni gwarantującym niezależność. Przeciwnie, w oficjalnym komunikacie do wyroku przypomniano, że ten organ został wcześniej oceniony jako ukształtowany z naruszeniem podstawowych zasad konstytucyjnych prawa polskiego i bez gwarancji niezależności oraz bezstronności wymaganych przez prawo Unii. Trybunał podtrzymał też, że sądy krajowe muszą mieć możliwość badania legalności procedury nominacyjnej i weryfikacji, czy dany skład spełnia standard sądu niezależnego, bezstronnego i ustanowionego ustawą.
Sedno problemu leży więc gdzie indziej. TSUE odrzucił automatyzm, ale nie zrehabilitował systemu nominacyjnego z udziałem nowej KRS. Powiedział raczej: badajcie sprawę in concreto, a nie wyłącznie przez pryzmat jednego defektu. Zarazem ten sam Trybunał w sprawie C-718/21, Krajowa Rada Sądownictwa (dalsze zajmowanie stanowiska sędziowskiego), wyrok z 21 grudnia 2023 r., uznał, że skład Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego nie jest niezależnym i bezstronnym sądem ustanowionym ustawą. Jeszcze wcześniej, w sprawie C-791/19, Komisja przeciwko Polsce, wyrok z 15 lipca 2021 r., TSUE wskazał, że Izba Dyscyplinarna nie daje gwarancji niezależności, a przebudowana KRS może rodzić uzasadnione wątpliwości co do własnej niezależności. Z kolei w sprawie C-204/21, Komisja przeciwko Polsce, wyrok z 5 czerwca 2023 r., Trybunał uznał za sprzeczne z prawem UE przepisy blokujące sądom ocenę, czy sędzia i sąd spełniają standard efektywnej ochrony sądowej.
Na poziomie strasburskim linia jest równie stanowcza. Europejski Trybunał Praw Człowieka, w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyrok z 8 listopada 2021 r., stwierdził naruszenie art. 6 EKPC i uznał, że procedura powołań została nadmiernie zdominowana przez władzę ustawodawczą i wykonawczą, przez co Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie była sądem niezależnym, bezstronnym i ustanowionym ustawą. W sprawie Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20, wyrok z 3 lutego 2022 r., ETPCz mówił już wprost o systemowej dysfunkcji procedury nominacyjnej. W wyroku pilotażowym Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21, wyrok z 23 listopada 2023 r., Strasburg nakazał Polsce podjęcie odpowiednich działań legislacyjnych dla przywrócenia zgodności z art. 6 EKPC i niezależności sądownictwa.
Dlatego twierdzenie, że wyrok z 24 marca 2026 r. „zamyka temat neo-KRS”, jest po prostu nieuczciwe. Ten wyrok nie kasuje wcześniejszego orzecznictwa TSUE i ETPCz. On tylko przesuwa ciężar z tezy „wada systemowa sama wystarczy” na test „czy konkretna kombinacja wad, ich natura i ciężar, rodzi realne wątpliwości obywatela co do niezależności i bezstronności konkretnego sędziego”. To różnica fundamentalna procesowo, ale nie jest to żadna abolicja dla skutków reformy z 2017 r.
Właśnie dlatego chaos prawny nie maleje, lecz może się pogłębić. Sam ETPCz informował 17 listopada 2025 r., że ma ponad 1100 spraw przeciwko Polsce związanych z reformą sądownictwa z 2017 r., z czego około 900 zostało odroczonych do 23 listopada 2026 r. w oczekiwaniu na działania naprawcze państwa. Trybunał wprost wskazał, że problem ma charakter systemowy, a jego źródłem jest wadliwa procedura nominacyjna z udziałem przekształconej KRS. Skoro więc międzynarodowy sąd praw człowieka nadal mówi o systemowej wadzie, a TSUE jednocześnie odrzuca prosty automatyzm i wymaga testu konkretnej sprawy, to pole dla sporów procesowych staje się jeszcze szersze. Casus ad casum zastępuje prostą formułę, ale nie przywraca pewności prawa.
Potwierdza to także praktyka krajowa. W orzecznictwie sądów powszechnych widać już rozjazd. Sąd Okręgowy w Olsztynie, VI Wydział Cywilny Rodzinny, postanowienie z 8 maja 2024 r., sygn. VI Co 32/24 wyłączył sędziego od rozpoznania sprawy, wskazując na potrzebę ochrony standardu sprawy rozpoznawanej przez sąd niezawisły i bezstronny. Z drugiej strony Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, VIII Wydział Gospodarczy, postanowienie z 20 kwietnia 2022 r., sygn. VIII Gz 56/22, oddalił środek zaskarżenia w sprawie dotyczącej wyłączenia sędziego, mimo że argumentacja odwoływała się do zarzutów związanych z KRS po zmianach z 2017 r. Jeszcze dalej idą opisy nowszych rozstrzygnięć publikowanych w publicznych bazach orzeczeń, jak Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrok z 16 kwietnia 2025 r., sygn. II AKa 208/24, gdzie sam temat został zidentyfikowany jako udział sędziego powołanego na wniosek KRS po zmianach z 2017 r. jako potencjalna przyczyna odwoławcza. To pokazuje, że polskie sądy nie mówią dziś jednym głosem.
Co więcej, także władze publiczne nie zachowują się tak, jakby problem był rozwiązany. W materiałach rządowych do projektu ustawy dotyczącej skutków uchwał KRS z lat 2018–2025 wskazano wprost, że projekt ma regulować status sędziów powołanych z udziałem nieregularnie ukształtowanej KRS, tak aby nikt nie mógł później podważać legalności ich orzeczeń. Z kolei Komisja Wenecka i Dyrekcja Generalna Praw Człowieka i Rządów Prawa Rady Europy w opinii z 12 marca 2026 r. uznały, że projekt służy przywróceniu państwa prawa przez zajęcie się statusem sędziów wadliwie powołanych przy udziale KRS po reformach z 2017 r., a zaproponowany schemat legislacyjny stanowi co do zasady adekwatną ramę rozwiązania problemu. To nie są sygnały końca kryzysu. To są sygnały, że sam aparat państwa i instytucje europejskie nadal traktują ten problem jako strukturalny.
Najuczciwsza ekspercka konkluzja brzmi więc tak: wyrok TSUE z 24 marca 2026 r. nie rehabilituje nowej KRS, ale odbiera stronom prosty automat argumentacyjny. Dla pełnomocników oznacza to więcej pracy dowodowej, dla sądów – więcej testów niezależności, a dla obywateli – jeszcze mniej przewidywalności. Nie powstał porządek. Powstał stan, w którym wcześniejsze wyroki o wadliwości systemowej nadal obowiązują, lecz ich procesowe przełożenie na każdą indywidualną sprawę wymaga teraz pogłębionej analizy konkretu. To nie jest koniec sporu. To jego nowa, bardziej złożona i jeszcze bardziej konfliktogenna odsłona.
Najważniejsze orzeczenia, które trzeba znać
- TSUE, sprawa C-521/21, Rzecznik Praw Obywatelskich, wyrok z 24 marca 2026 r.
Główna teza: sama wada nominacyjna nie wystarcza automatycznie do podważenia niezależności sędziego; konieczna jest ocena całokształtu okoliczności powołania. - TSUE, sprawa C-718/21, Krajowa Rada Sądownictwa (Continued holding of a judicial office), wyrok z 21 grudnia 2023 r.
Główna teza: skład Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. - TSUE, sprawa C-791/19, Komisja przeciwko Polsce, wyrok z 15 lipca 2021 r.
Główna teza: model dyscyplinarny wobec sędziów w Polsce narusza prawo UE, a sposób ukształtowania KRS rodzi uzasadnione wątpliwości co do niezależności. - TSUE, sprawa C-204/21, Komisja przeciwko Polsce, wyrok z 5 czerwca 2023 r.
Główna teza: przepisy uniemożliwiające sądom badanie, czy sędzia i sąd spełniają standard efektywnej ochrony sądowej, są sprzeczne z prawem UE. - ETPCz, Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyrok z 8 listopada 2021 r.
Główna teza: udział nowej KRS i wpływ władz politycznych na nominacje doprowadziły do naruszenia prawa do sądu ustanowionego ustawą. - ETPCz, Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20, wyrok z 3 lutego 2022 r.
Główna teza: procedura powołań do Sądu Najwyższego ujawniła systemową dysfunkcję podważającą niezależność i bezstronność składu. - ETPCz, Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21, wyrok z 23 listopada 2023 r.
Główna teza: Polska musi przyjąć środki legislacyjne przywracające standard niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. - Sąd Okręgowy w Olsztynie, VI Wydział Cywilny Rodzinny, sygn. VI Co 32/24, postanowienie z 8 maja 2024 r.
Główna teza: w konkretnej sprawie dopuszczalne było wyłączenie sędziego dla ochrony standardu sądu niezawisłego i bezstronnego. - Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, VIII Wydział Gospodarczy, sygn. VIII Gz 56/22, postanowienie z 20 kwietnia 2022 r.
Główna teza: nie każdy zarzut oparty na reformie KRS z 2017 r. prowadzi automatycznie do wyłączenia sędziego lub nieważności postępowania.
Podsumowanie
Wyrok TSUE z 24 marca 2026 r. w sprawie C-521/21, Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), nie daje żadnego alibi dla tezy, że udział w procedurze nominacyjnej przed obciążonym wadą ustrojową organem pozostaje irrelewantny. Trybunał stwierdził jedynie, że sama nieprawidłowość przy powołaniu sędziego nie wystarcza automatycznie do zanegowania jego niezawisłości; zarazem wyraźnie zastrzegł, iż konieczna jest całościowa ocena wszystkich okoliczności towarzyszących nominacji, a wymóg sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy zostaje podważony wtedy, gdy uchybienia – ze względu na swój charakter i wagę – mogą łącznie wywoływać rzeczywiste ryzyko ingerencji innych władz oraz uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności. Co więcej, sam Trybunał przypomniał, że KRS w nowym składzie została wcześniej oceniona jako organ ukształtowany z naruszeniem podstawowych zasad konstytucyjnych prawa polskiego i nienegwarantujący wymaganej niezależności.
W tym właśnie punkcie ujawnia się istota problemu: nie chodzi wyłącznie o „wadliwe powołanie” pojmowane abstrakcyjnie, lecz o świadome uczestnictwo w procedurze nominacyjnej zorganizowanej przy udziale organu, którego ukształtowanie i standard niezależności zostały zasadniczo zakwestionowane, oraz o całokształt okoliczności tej nominacji. Jeżeli zatem konkretna konfiguracja faktów prowadzi do wniosku, że doszło do naruszenia standardu sądu niezawisłego, bezstronnego i ustanowionego ustawą, to w postępowaniu cywilnym aktualizuje się zarzut sprzeczności składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c., a w postępowaniu karnym – zarzut nienależytej obsady sądu jako bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Taki właśnie kierunek przyjął Sąd Najwyższy, uchwała połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., sygn. BSA I-4110-1/20, którego główna teza stanowi, że nienależyta obsada sądu w rozumieniu k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu k.p.c. zachodzi również wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie ustawy z 8 grudnia 2017 r. – jeżeli wadliwość procesu powołania w konkretnych okolicznościach prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności.
W konsekwencji nie można uczciwie sprowadzać problemu do banalnej formuły, że „samo wadliwe powołanie nic nie znaczy”. Znaczy ono bardzo wiele, ale nie w trybie automatyzmu oderwanego od realiów sprawy, lecz w ramach oceny konkretnego przypadku. Jeżeli ta ocena wykaże, że nominacja była elementem procedury dotkniętej wadą o takiej wadze, iż podważa zaufanie jednostki do niezależności orzekającego, wówczas orzeczenie zapadłe z udziałem takiej osoby dotknięte jest wadą składu sądu, która w procesie cywilnym prowadzi do nieważności postępowania, a w procesie karnym do uchylenia rozstrzygnięcia jako obciążonego bezwzględną przyczyną odwoławczą. Nemo iudex in causa sua oraz iudex suspectus nie są figurami retorycznymi, lecz elementarnymi gwarancjami prawa do sądu.
Jak przywrócić praworządność?
Naszym zdaniem rozwiązanie problemu neosędziów, które nie naruszałoby żadnych reguł prawnych, wymagałoby wyzerowania wszystkiego, co ci sędziowie zrobili. To z powodów praktycznych jest nieakceptowalne.
Jeżeli mamy indywidualnie rozstrzygać o statusie neosędziów, stoimy przed wyborem: możemy albo szukać rozwiązania najbardziej (pozornie) zgodnego z prawem, które jednak będzie zawierać ukryte rozstrzygnięcie polityczne, albo możemy przyjąć rozwiązanie otwarcie naruszające reguły prawne, ale nieukrywające swojego politycznego charakteru.
A ten wybór, sam w sobie, jest już wyborem politycznym.
Przypominamy, że nie tylko my oraz duża część środowiska prawniczego uważa, że neoKRS jest instytucją nieleglaną. Podobnego zdania jest sędzia Pszczółkowski, który w zdaniu odrędbnym stwierdził, że obecny KRS nie jest organem ukształtowanym w sposób wymagany przez Konstytucję.
Jego argumentacja opiera się na zapisach dotyczących składu KRS, zwłaszcza odnoszących się do art. 9a ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Zmiany w składzie KRS wprowadzone w 2017 roku są według sędziego Pszczółkowskiego sprzeczne z art. 187 ust. 1 Konstytucji.
Sędzia podkreśla, że zgodnie z konstytucją dochowanie wymogów dotyczących uformowania składu organu, w tym KRS, jest warunkiem koniecznym do zdolności tego organu do realizacji mu powierzonych kompetencji. W tym kontekście wymienia możliwość występowania z wnioskami do Trybunału Konstytucyjnego w sprawach związanych z niezawisłością sądów i niezależnością sędziów.
Stanowisko to ma znaczenie dla oceny legitymacji KRS w postępowaniach przed Trybunałem Konstytucyjnym, zwłaszcza w kontekście kwestii budżetowych i zamrożenia sędziowskich pensji. Sędzia Pszczółkowski wskazuje na istotność przestrzegania norm konstytucyjnych w kształtowaniu organów, które odgrywają kluczową rolę w systemie prawnym, taką jak Krajowa Rada Sądownictwa.
„Krajowa Rada Sądownictwa w składzie ukształtowanym z zastosowaniem art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 269, ze zm.; dalej: ustawa o KRS) – dodanego na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3; dalej: ustawa z 2017 r.) – nie jest organem ukształtowanym w sposób wymagany przez art. 187 ust. 1 Konstytucji.” – napisał w zdaniu odrębnym sędzia Piotr Pszczółkowski.
POLECAMY: SN: Orzeczenie wydane z udziałem neosędziów są nieważne z mocy prawa
W dalszej części wywodu sędzia TK tłumaczy, dlaczego obecny mechanizm kształtowania składu KRS „wypacza strukturę konstytucyjną tego organu”.
„Dzieje się tak z co najmniej dwóch powodów. Po pierwsze, ustawodawca, odstępując od utrwalonej praktyki konstytucyjnej, powierzającej samym sędziom wybór sędziów – członków KRS, oraz przekazując tę kompetencję Sejmowi, przyznał temu jednemu organowi władzy politycznej decydujący wpływa na obsadę znakomitej większości składu Rady (tj. wybór 19 spośród 25 członków). Po drugie, ustawodawca, wprowadzając nowy mechanizm wyboru sędziów – członków KRS nie dochował wymogu, aby w składzie Rady zasiadali przedstawicieli każdej z grup sędziów wszystkich rodzajów sądów wprost wymienionych w art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji.” – czytamy w zdaniu odrębnym.
W poprzednim okresie (czyli od czasu ustanowienia Krajowego Rejestru Sądowego w 1989 roku do momentu wprowadzenia zmian w 2017 roku), procedura wyboru członków Rady była następująca: osoby te, wybierane spośród sędziów, były wyłaniane przez samych sędziów. Dokładniej, 2 członków Krajowej Rady Sądownictwa były wybierane przez zgromadzenie ogólne sędziów Sądu Najwyższego spośród sędziów tego Sądu; 1 członek KRS był wybierany przez zgromadzenie ogólne sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego spośród sędziów NSA; 2 członków KRS były wybierane przez zebrania zgromadzeń ogólnych sędziów sądów apelacyjnych spośród sędziów apelacyjnych; natomiast 9 członków KRS było wybieranych spośród swojego grona przez zebrania przedstawicieli zgromadzeń ogólnych sędziów w sądach wojewódzkich. Dodatkowo, 1 członek KRS był wybierany przez zgromadzenie ogólne sędziów sądów wojskowych spośród sędziów tychże sądów.
W opinii Piotra Pszczółkowskiego, naruszenie równowagi strukturalnej Krajowej Rady Sądownictwa, wynikającej z Konstytucji, miało miejsce, gdy ustawodawca, za pomocą ustawy z 2017 roku, powierzył Sejmowi uprawnienie do wyboru 15 sędziów, którzy mieliby być członkami KRS. Zdaniem sędziego, przekazanie jednemu organowi władzy politycznej możliwości wyboru łącznie 19 osób (wliczając posłów zasiadających w KRS) spośród 25 miejsc w Radzie uzależniło obsadę znacznej większości składu Rady od decyzji aktualnej większości parlamentarnej.
Sędzia Trybunału Konstytucyjnego powołuje się na wyroki europejskich Trybunałów: Sprawiedliwości i Praw Człowieka, w których stwierdzono, że Krajowa Rada Sądownictwa utraciła niezbędną niezależność wobec władzy politycznej i nie jest w stanie dokonywać niezależnej i obiektywnej selekcji kandydatów na stanowiska sędziowskie, ani składać Prezydentowi RP wniosków o powołanie sędziów.
„Uważam, że zastrzeżenia te odpowiednio należy odnieść również do zdolności wykonywania przez Radę innych kompetencji w zakresie stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, w tym występowania przez nią do Trybunału z wnioskami na podstawie art. 186 ust. 2 Konstytucji. Mam zresztą wrażenie, że Trybunał Konstytucyjny sam już dostrzegł problem, odmawiając w sprawie o sygn. K 12/18 badania legitymacji Krajowej Rady Sądownictwa do wystąpienia z wnioskiem jedynie w celu potwierdzenia własnej pozycji prawnej. ” – stwierdza sędzia.
Piotr Pszczółkowski zwraca uwagę na nie badaną dotąd przez TK kwestię reprezentatywności członków KRS.
„Obecna regulacja modelowo czyni KRS, a więc organ, który zgodnie z art. 186 Konstytucji ma stać na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, organem posiadającym dużo znaczniejsze poparcie środowiska politycznego niż sędziowskiego.” – czytamy w zdaniu odrębnym.
Sędzia podkreśla, że zgodnie z postanowieniami art. 11a ust. 2 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, do zgłoszenia kandydatury na członka Rady uprawnione są podmioty, takie jak grupa co najmniej dwóch tysięcy obywateli lub dwudziestu pięciu sędziów, z wyłączeniem tych, którzy są w stanie spoczynku.
„Przy wyborze członków KRS przewidziany jest obecnie wymóg bardzo wysokiego poparcia czynnika politycznego: posłów dokonujących wyboru członków Rady (modelowo 276 z 460 posłów), przy jednoczesnym wymaganiu bardzo niskiego minimalnym progu poparcia kandydatury na członka Rady wyrażonego przez środowisko sędziowskie (jedynie 25 sędziów z ok. 10.000 sędziów). Podobnie, jako mało reprezentatywny zakwalifikować należy wymóg uzyskania przez kandydata na członka Rady poparcia minimum 2.000 obywateli blisko 38 milionowego Państwa.” – wyjaśnia Piotr Pszczółkowski.
Sędzia przypomina, że Trybunał Konstytucyjny, poprzez orzeczenie w sprawie K 12/18 z 25 marca 2019 roku, zdecydował o umorzeniu kontroli konstytucyjności art. 11a ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, który stanowi źródło problemu dotyczącego reprezentatywności KRS oraz procedur związanych z gromadzeniem list poparcia dla kandydatów do tego organu. Według sędziego, ta decyzja została podjęta pochopnie i może prowadzić do błędnego przekonania, że skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego możliwości wyboru członków KRS przez polityków oznacza zgodność z Konstytucją również w pozostałym zakresie regulacji dotyczącym wyboru członków KRS.
„Holistyczne rozumienie Konstytucji nakazuje przyjąć, że dla skutecznej realizacji konstytucyjnych zadań stawianych KRS: diagnozowania zagrożeń niezależności sądów i niezawisłości sędziów oraz przeciwdziałania takim zagrożeniom, niezbędne jest posiadanie legitymacji znacznej części środowiska sędziowskiego, mogącego w sposób obiektywny ocenić dotychczasową pracę i postawę kandydata na członka Rady. Rozsądek i doświadczenie życiowe podpowiadają zaś, że dla zachowania konstytucyjnej równowagi władz, udział i poparcie środowiska sędziowskiego w wyborze członków konstytucyjnego organu mającego strzec niezawisłości sędziowskiej i niezależności sądów nie powinien być mniejszy od udziału i poparcia innych władz – tych, przed którymi KRS ma zadanie strzec sądownictwo.” – napisał sędzia TK Piotr Pszczółkowski.
Tym samym sędzia TK potwierdził nasze stanowisko w zakresie braku uprawnienia do wydawania orzeczeń przez neosędziów którzy posługują się nominacją pochodzącą od nielegalnego organu.
Twierdzenie w zakresie braku uprawnienia do wydawania orzeczeń przez osoby posługujące się nominacjami wydanymi na podstawie nielegalnych konkursów organizowanych przez przestępczy organ podszywający się pod KRS znajduje również uzasadnienie w orzecznictwie: Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (wyroki w sprawach: Reczkowicz przeciwko Polsce z dnia 22 lipca 2021 r. – skarga nr 43447/19, Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce z dnia 8 listopada 2021 r. – skargi nr 49868/19 i 57511/19, Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce z dnia 7 lutego 2022 r. — skarga nr 1469/20, Broda i Bojara przeciwko Polsce z dnia 29 czerwca 2021 r. — skargi nr 26691/18 i 27367/18, Grzęda przeciwko Polsce z dnia 15 marca 2022 r. – skarga nr 43572/18, Wałęsa przeciwko Polsce z dnia 23 listopada 2023 r. — skarga nr 50849/21), wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (z dnia 19 listopada 2019 r. – sprawa AK z połączonych skarg C 585/18, C 624/18, C 625/18, wyrok Wielkiej Izby Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 6 października 2021 r. w sprawie o sygn. C-487/19), orzeczenia polskiego Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 5 grudnia 2019 r. III PO 7/18, OSNP 2020/4/38, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2020 r. III PO 8/18, OSNP 2020/10/114, uchwałę połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA 1-4110-1/20) oraz orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. postanowienie z dnia 26 czerwca 2019 r. Il GOK 2/18, wyrok z dnia 11 października 2021 r., Il GOK 9/18, wyroki w sprawach Il GOK 10/18, Il GOK 11/18, Il GOK 12/18, Il GOK 13/18, Il GOK 14/18 z dnia 21 września 2021 r.).
Przypominamy, że wydawane orzecznictwa przez neo-sędziów podlegają uchyleniu z mocy prawa. W przypadku postępowań cywilnych na podstawie art. 379 pkt 4 in fine k.p.c., a karnych na podstawie art. 439 § 1 pkt 6 in fine k.p.k.
Czym jest neo-KRS i neo-sędzia
Krajową Radę Sądownictwa wyłoniono w sposób niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej co powoduje, że w świetle przyjętej linii orzecznictwa SN, a także TSUE nie można tej instytucji uznać jako organ działający leganie i posiadający uprawnienia do mianowania sędziów. Każdy sędzia mianowany przez ten niekonstytucyjny organ i powołany przez prezydenta do pełnienia służy jest również noe-sędzią, który nie posiada zdolności prawnych do wydawania orzecznictwa,
W tym miejscu zasadnym stanie się podniesienie, że problem powołań „sędziów” po ukształtowaniu „Krajowej Rady Sądownictwa” w wyniku zmian w 2017 roku posiada kilka aspektów. Pierwszy związany jest z przepisami Konstytucji RP, które nakładają na organy władzy publicznej, w tym prawodawcę, obowiązek takiego powoływania sędziów do obowiązków orzeczniczych, który gwarantuje niezbędne minimum niezależności i niezawisłości organów biorących udział w procesie nominacyjnym. Takim organem jest Krajowa Rada Sądownictwa. Ingerencja w konstytucyjne standardy kształtowania sędziowskiego składu tego organu, stwarzająca możliwość ukształtowania Rady przez polityków, czyli wyboru członków sędziowskich Rady w całości przez parlament (z wyłączeniem I Prezesa SN i Prezesa NSA), spowodowała, że ten organ nie spełnia wymogów konstytucyjnych. To sprawia, że w każdym wypadku powołania sędziego pojawia się wątpliwość, która towarzyszy każdemu człowiekowi, który oddaje swoją sprawę pod osąd sądu, czy ten sąd jest sądem właściwym w rozumieniu konstytucyjnym.
Ponadto – to drugi aspekt – w doktrynie, do czego dołożyłem rękę, i w orzecznictwie pojawiła się metoda weryfikacji poprawności powołania sędziów w oparciu o narzędzia, które są w systemie od zawsze, ale zasadniczo nie służą do oceny spełnienia minimalnych przesłanek bezstronności i niezawisłości. Chodzi o instytucje (w przypadku kontroli prewencyjnej) – iudex suspectus i iudex inhabilis, a w przypadku kontroli następczej – bezwzględnej przesłanki odwoławczej, jaką jest nienależyta obsada sądu. Na tym pomyśle posadowione było stanowisko uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego ze stycznia 2020 roku. Uchwała ta zawierała nie do końca właściwe zróżnicowanie: wskazując, że w przypadku SN, ze względu na charakter tego organu, sędziowie powołani po rekomendacji KRS ukształtowanej po 2017 r. nie dają gwarancji niezawisłego i bezstronnego orzekania. I z tego powodu uznano, że wyłącznie ta wada instytucjonalna uzasadnia twierdzenie, że tacy sędziowie pozbawieni są materialnego votum. Uchwała nie zakwestionowała, że te osoby uzyskały status sędziów SN, ale stwierdzono, że nie mają uprawnień do wydawania orzeczeń.
Wydane do tej pory orzeczenia przez takich ‘sędziów’ są dotknięte wadą, z uwagi na nienależytą obsadę sądu, którą traktować należy jako niespełnienie konstytucyjnego wymogu sądu właściwego określonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wadliwie powołani sędziowie nie powinni orzekać. Od dnia wydania uchwały sędziowie ci są pozbawieni zdolności do orzekania. Nie dysponują materialnym votum, choć mają status sędziów. W związku z powyższą sprawą uznać należy, że na podstawie art. 91 ust. 2 i 3 orzecznictwo wydane TSUE i ETPCz, zasadę pierwszeństwa stosowania prawa
Powyższe stanowisko znajduje uzasadnienie w treść wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 6 października 2021 r. w sprawie C-487 /19, jak też wcześniejszego wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 7 maja 2021 r., skarga nr 4907 /18 Przypominam tym samym kapturowemu sądowi, że zgodnie z art. 9 Konstytucji Rzeczpospolita Polska zobowiązana jest przestrzegać wiążącego ją prawa międzynarodowego. Stosownie zaś do treści art. 91 ust. 2 Konstytucji umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Status sędziów oraz gwarancje niezależności sądów, stanowiące istotę prawa do rzetelnego procesu sądowego, znajdują umocowanie w zapisach Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i potwierdzone jest dodatkowo w art. 6 ust. 3 Traktatu o UE. W zakresie niniejszej sprawy nie ma zastosowania wyrok wydany w dniu 7 października 2021 r. przez Trybunał Konstytucyjny w obecnym – wadliwym – składzie w sprawie o sygn. K 13/21, który godzi w interesy obywateli.
Nasze stanowisko w zakresie neo-KRS i neo-sędziów mianowanych przez ten niekonstytucyjny organ potwierdza stanowisko Komisja Europejska, która w dniu 15 lutego 2023 roku podjęła decyzję o skierowaniu sprawy przeciwko Polsce do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w związku z kontrowersyjnym orzeczeniem polskiego Trybunału Konstytucyjnego. Komisja wszczęła przeciwko Polsce postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego 22 grudnia 2021 r. – Powodem były wyroki polskiego Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r. i 7 października 2021 r., w których uznał on postanowienia traktatów UE za niezgodne z Konstytucją RP, wyraźnie kwestionując zasadę pierwszeństwa prawa UE. Bez wątpienia w świetle treści wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Wielkiej Izby) z dnia 19 listopada 2019 roku (nr C 585/18, C – 624/18, C 625/18) oraz uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20) zachodzi podstawa do stwierdzenia, że instytucja powołana do zapewnienia praworządności łamie prawo i popełnia przestępstwo.
Skutki podpisania Traktatu z Lizbony dla pozycji prawa unijnego i orzecznictwa międzynarodowego wobec prawa polskiego
Podpisanie przez Polskę Traktatu z Lizbony w 2007 r., który wszedł w życie 1 grudnia 2009 r., stanowiło punkt zwrotny w zakresie relacji pomiędzy prawem krajowym a prawem Unii Europejskiej. Traktat ten nadał Unii osobowość prawną, wzmocnił rolę Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), a także potwierdził zasadę pierwszeństwa prawa unijnego przed prawem krajowym państw członkowskich.
Zgodnie z art. 9 Konstytucji RP, „Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego”, co oznacza obowiązek respektowania także prawa unijnego, które ma charakter szczególny jako prawo ponadnarodowe. Natomiast art. 91 ust. 1–3 Konstytucji RP stanowi, że umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie (a taką był Traktat z Lizbony) staje się częścią krajowego porządku prawnego i jest stosowana bezpośrednio. Co więcej, ustęp 3 art. 91 Konstytucji przesądza, że „jeżeli wynika to z ratyfikowanej umowy, prawo stanowione przez organizację międzynarodową ma pierwszeństwo w razie kolizji z ustawami”.
Oznacza to, że po wejściu w życie Traktatu z Lizbony prawo Unii Europejskiej — w tym orzecznictwo TSUE — ma pierwszeństwo stosowania przed prawem krajowym, w tym również przed ustawami zwykłymi i ich interpretacjami przez krajowe organy, jeżeli prowadzą one do naruszenia prawa unijnego lub zasad państwa prawa.
Znaczenie orzecznictwa TSUE i ETPCz dla niezależności sądownictwa w Polsce
W orzecznictwie TSUE (m.in. wyrok z 19 listopada 2019 r. w sprawie C-585/18, C-624/18, C-625/18 – A.K. i in. oraz wyrok z 15 lipca 2021 r. w sprawie C-791/19 Komisja przeciwko Polsce) jednoznacznie stwierdzono, że sposób powoływania sędziów przez Krajową Radę Sądownictwa po 2018 r. narusza wymogi niezależności i bezstronności wynikające z art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 47 Karty praw podstawowych UE.
Podobnie Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu (m.in. wyrok w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19, z 22 lipca 2021 r.) uznał, że Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego, utworzona z udziałem nowej KRS, nie jest „sądem ustanowionym ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
W konsekwencji orzecznictwo obu trybunałów wskazuje, że osoby powołane na urząd sędziego w procedurze z udziałem tzw. neo-KRS nie spełniają standardów niezawisłości i bezstronności wynikających z prawa unijnego i konwencyjnego. Z tego względu w świetle prawa Unii Europejskiej i orzecznictwa ETPCz nie posiadają statusu „sędziów” w rozumieniu prawa międzynarodowego i unijnego, a sama KRS w obecnym składzie nie jest organem konstytucyjnym w rozumieniu prawa UE zdolnym do zapewnienia niezależności sądów.
Konkluzja
Podpisanie Traktatu z Lizbony oraz wynikające z niego zobowiązania Polski w zakresie przestrzegania prawa unijnego i orzecznictwa TSUE spowodowały, że prawo Unii Europejskiej oraz standardy konwencyjne mają pierwszeństwo przed prawem krajowym, również w dziedzinie organizacji wymiaru sprawiedliwości.
W efekcie, decyzje podejmowane przez organy naruszające te standardy – takie jak neo-KRS – nie mogą być uznane za zgodne z prawem unijnym ani konwencyjnym, a osoby powołane w wadliwych procedurach nie posiadają statusu legalnych sędziów.
W związku z powyższym warto, jest zawsze zasięgnąć rady specjalisty z zakresu prawa, który jest w stanie sprawdzić, czy sędzia orzekający w sprawie posiada zdolność do wydawania orzecznictwa, aby wydany przez niego wyrok nie posiadał wady prawnej. Taką poradę wraz możliwościami, jakie daje Państwu prawo w zakresie zapewnienia sobie sprawiedliwego procesu, można uzyskać w naszej kancelarii, pisząc na adres: [email protected]
Potrzebujesz pomocy prawnej, napisz do nas lub zadzwoń już teraz.
579-636-527