Znęcanie się nad osobą najbliższą lub osobą pozostającą w stosunku zależności to jedno z najpoważniejszych przestępstw przeciwko rodzinie i opiece. Zgodnie z art. 207 § 1 Kodeksu karnego:
„Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.”
Ten krótki przepis ma ogromny ciężar prawny i społeczny. Stanowi jedno z podstawowych narzędzi ochrony ofiar przemocy domowej, niezależnie od tego, czy doznają jej regularnie, czy jednorazowo, ale intensywnie.
Co oznacza „znęcanie się”? Praktyka sądowa i doktryna
W uchwale z 9 czerwca 1976 r., sygn. VI KZP 13/75, Sąd Najwyższy wyjaśnił:
„Ustawowe określenie ‘znęca się’ oznacza działanie albo zaniechanie, polegające na umyślnym zadawaniu bólu fizycznego lub dotkliwych cierpień moralnych, powtarzającym się w czasie albo jednorazowym, lecz intensywnym i rozciągniętym w czasie.”
Z tego wynika, że do popełnienia przestępstwa nie jest wymagane wielokrotne znęcanie się – wystarczy jedno działanie, jeśli tylko jest wystarczająco intensywne i skutkuje cierpieniem ofiary.
Formy przemocy: fizyczne i psychiczne znęcanie
Ustawodawca rozróżnia dwa podstawowe typy znęcania się:
Znęcanie się fizyczne
Obejmuje m.in.:
- bicie,
- rzucanie przedmiotami,
- głodzenie,
- odmawianie jedzenia i picia,
- zmuszanie do przebywania w zimnie,
- polecanie upokarzających czynności,
- wyrzucanie z domu,
- wyrywanie włosów,
- przypalanie papierosem.
Znęcanie się psychiczne
Dotyczy m.in.:
- kłamstw,
- wyszydzania i upokarzania,
- znieważania,
- gróźb bezprawnych,
- sprowadzania do mieszkania nieakceptowanych osób (np. prostytutek, przestępców).
Jak podkreśla prof. M. Mozgawa (Komentarz do art. 207 Kodeksu karnego, LEX), dla zakwalifikowania czynu jako znęcania się konieczne jest, by ofiara rzeczywiście doświadczała cierpienia — fizycznego lub psychicznego. W przeciwnym razie nie sposób mówić o przestępstwie z art. 207 k.k.
Znęcanie się psychiczne nad dzieckiem
Szczególną uwagę zwracają orzeczenia dotyczące przemocy wobec dzieci. W postanowieniu z 15 kwietnia 2010 r., sygn. IV KK 36/10, Sąd Najwyższy stwierdził:
„System zakazów i nakazów”, jak np. ograniczenie kontaktów z rówieśnikami i rodziną, dostęp do jedzenia, słodyczy czy telewizji może mieścić się w pojęciu znęcania psychicznego.”
Oznacza to, że także środki wychowawcze mogą przerodzić się w przestępstwo, jeśli prowadzą do cierpienia dziecka i są wykorzystywane instrumentalnie lub złośliwie.
Kim jest „osoba najbliższa”? Kogo chroni art. 207 k.k.?
Zgodnie z art. 115 § 11 k.k., osobą najbliższą jest:
- małżonek,
- wstępny i zstępny (np. rodzice, dzieci),
- rodzeństwo,
- powinowaty w tej samej linii lub stopniu,
- osoba w stosunku przysposobienia,
- osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.
Przepis chroni także osoby w stałym lub przemijającym stosunku zależności, np.:
- dzieci pod opieką,
- osoby starsze na utrzymaniu,
- pracowników wobec przełożonych,
- lokatorów względem właściciela.
W postanowieniu z 29 stycznia 2019 r., sygn. IV KK 752/18, Sąd Najwyższy wyjaśnił:
„Wspólne zamieszkiwanie może kreować stosunek zależności. Może też wynikać z relacji prawnej, umownej lub faktycznej, dającej sprawcy przewagę – materialną, osobistą lub uczuciową.”
Jeden czyn – wiele ofiar = jedno przestępstwo?
W uchwale z 31 sierpnia 2015 r., sygn. I KZP 1/15, Sąd Najwyższy przyjął:
„Zachowania naruszające dobra prawne więcej niż jednego członka rodziny stanowią jedno przestępstwo znęcania się określone w art. 207 § 1 k.k.”
Podkreślono, że dobro chronione to nie tylko indywidualna nietykalność osoby, lecz dobro rodziny jako całości.
Zamiar sprawcy – bezpośredni lub ewentualny
Przestępstwo znęcania się można popełnić zarówno z zamiarem bezpośrednim, jak i ewentualnym. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 23 maja 2017 r., sygn. III KK 157/17, wskazał jednoznacznie:
„Przestępstwo z art. 207 § 1 KK może być popełnione także w zamiarze ewentualnym.”
Oznacza to, że wystarczy, iż sprawca godził się na skutki swojego zachowania (np. upokorzenia, bólu), nawet jeśli nie miał bezpośredniego celu ich wywołania.
Podsumowanie
Przestępstwo znęcania się z art. 207 k.k. jest jednym z najczęściej ściganych przestępstw przeciwko rodzinie. Chroni nie tylko osoby najbliższe, ale i inne, które z różnych powodów pozostają w relacji zależności wobec sprawcy. Z uwagi na szeroką wykładnię orzecznictwa oraz znaczenie społeczne tego przepisu, jego stosowanie wymaga szczególnej wrażliwości i znajomości prawa.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.