Zgodnie z art. 6110 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, możliwe jest żądanie ustalenia macierzyństwa w dwóch zasadniczych przypadkach: gdy sporządzono akt urodzenia dziecka nieznanych rodziców albo gdy zaprzeczono macierzyństwu kobiety wpisanej w akcie urodzenia dziecka jako jego matka. Oba przypadki dotyczą szczególnych, ale wcale nie rzadkich stanów faktycznych.
Kto jest matką dziecka według prawa?
Prawo stanowi jasno: matką dziecka jest kobieta, która je urodziła – art. 61⁹ KRO. Samo urodzenie dziecka wywołuje skutek w postaci powstania stosunku prawnego macierzyństwa. Wpis do aktu urodzenia ma jedynie charakter deklaratywny, co oznacza, że nie tworzy macierzyństwa, a jedynie je potwierdza. Jak wskazuje doktryna:
„Błędny jest pogląd, zgodnie z którym prawne macierzyństwo powstaje dopiero w momencie sporządzenia aktu urodzenia dziecka” – (Art. 61¹⁰ KRO, red. Pietrzykowski 2020, wyd. 6, Legalis).
Akt urodzenia a ustalenie macierzyństwa
Akty stanu cywilnego mają szczególną moc dowodową – są wyłącznym dowodem zdarzeń w nich stwierdzonych. Ustalenie macierzyństwa jest możliwe, gdy kobieta nie została wpisana jako matka dziecka w akcie urodzenia. Potwierdza to orzecznictwo:
SN w wyroku z 9 marca 1967 r., sygn. II CR 561/66:
„Powództwo o ustalenie macierzyństwa – w stosunku do dziecka, które zostało zarejestrowane w urzędzie stanu cywilnego jako dziecko innej kobiety – jest dopuszczalne dopiero po uzyskaniu prawomocnego wyroku stwierdzającego, że nie jest ona matką dziecka”.
Wskazane powództwo można również wytoczyć, gdy sporządzono akt urodzenia dziecka nieznanych rodziców (art. 62 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego).
Termin na wytoczenie powództwa
Powództwo o ustalenie macierzyństwa nie podlega przedawnieniu. Jednakże, jeżeli pozew wytacza kobieta, która uważa się za biologiczną matkę, nie może tego zrobić po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności. Jeżeli dziecko zmarło przed osiągnięciem pełnoletności, termin na złożenie pozwu trwa do dnia, w którym dziecko osiągnęłoby 18 lat (art. 61¹¹ KRO).
Kiedy nie można ustalić macierzyństwa?
Ustalenie macierzyństwa nie jest dopuszczalne w dwóch przypadkach:
- W stosunku do dziecka dopiero poczętego, ze względu na zasadę mater semper certa est (matka zawsze jest pewna).
- W przypadku dziecka anonimowo przysposobionego (przysposobienie całkowite – art. 124¹ KRO).
Kto może wytoczyć powództwo i przeciw komu?
Powództwo o ustalenie macierzyństwa ma charakter konstytutywny – kształtuje nowy stan prawny z mocą wsteczną, od dnia urodzenia dziecka. W zależności od sytuacji procesowej:
- Dziecko pozywa kobietę, którą uważa za matkę;
- Matka pozywa dziecko;
- Gdy matka lub dziecko nie żyją, pozew kierowany jest przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy (art. 61¹⁰ § 2–3 KRO).
W świetle orzecznictwa i komentarzy:
„Użyte w przepisie pojęcie ‘matka’ odnosi się do biologicznego macierzyństwa” – (Art. 61¹⁰ KRO, red. Pietrzykowski 2020, Legalis).
Czy mąż matki uczestniczy w postępowaniu?
Nie. Mąż biologicznej matki dziecka nie ma statusu strony w postępowaniu o ustalenie macierzyństwa (Gromek, KRO, 2018, wyd. 6). Jednak przewodniczący zawiadamia go o toczącym się postępowaniu i doręcza mu odpis pozwu (art. 456¹ § 1 KPC), a on może zgłosić interwencję uboczną (art. 76 KPC).
Czy prokurator może żądać ustalenia macierzyństwa?
Tak. Na podstawie art. 61¹⁶ KRO, prokurator posiada legitymację procesową do wniesienia pozwu o ustalenie macierzyństwa, gdy wymaga tego interes publiczny lub ochrona praw dziecka.
Jaki sąd rozpoznaje sprawę?
Właściwy do rozpoznania sprawy o ustalenie macierzyństwa jest:
- Sąd rejonowy (art. 16 i art. 17 pkt 1 KPC),
- Postępowanie toczy się w trybie procesowym, w procedurze odrębnej (art. 453 i n. KPC).
Ograniczenie zdolności a zdolność procesowa
Zgodnie z art. 453¹ KPC – matka i ojciec dziecka mają zdolność procesową także wtedy, gdy są ograniczeni w zdolności do czynności prawnych, jeśli ukończyli 16 lat.
- Powództwo wzajemne jest niedopuszczalne (art. 454¹ KPC),
- Tylko jedno postępowanie może być prowadzone jednocześnie – inne sprawy o ustalenie macierzyństwa nie mogą się toczyć równolegle (art. 455 KPC),
- Rozprawa odbywa się niezależnie od obecności jednej ze stron.
Skutki wyroku ustalającego macierzyństwo
Wyrok ma charakter konstytutywny, działa z mocą wsteczną od dnia urodzenia dziecka i wywołuje skutki wobec osób trzecich.
„Orzeczenie wpływa również bezpośrednio na treść aktu urodzenia dziecka” – (Art. 61¹⁰ KRO, red. Pietrzykowski 2020, Legalis).
Podsumowanie:
Ustalenie macierzyństwa to skomplikowane postępowanie rodzinne o ogromnym znaczeniu prawnym, społecznym i emocjonalnym. Dotyczy nie tylko relacji biologicznej, ale przede wszystkim – uregulowania statusu prawnego dziecka i jego przynależności rodzinnej. Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz procedury cywilnej dają stronom narzędzia do dochodzenia prawdy, ale tylko w ramach ściśle określonych zasad.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.