Świadczenie 800 plus to kluczowa forma wsparcia finansowego, jaką państwo zapewnia rodzicom w trudzie wychowywania dzieci. Kiedy dziecko mieszka z obojgiem rodziców tworzących wspólne gospodarstwo domowe, sytuacja jest prosta – świadczenie przyznawane jest jednemu z rodziców. Problem zaczyna się wtedy, gdy rodzice rozstali się i zdecydowali na tzw. opiekę naprzemienną. Wówczas pojawia się zasadnicze pytanie: komu przysługuje 800 plus?
Komu należy się świadczenie 800 plus?
Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2023 r. poz. 1852), świadczenie 800 plus przysługuje:
- matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na ich utrzymaniu – z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a ustawy;
- opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu;
- opiekunowi prawnemu dziecka;
- dyrektorowi domu pomocy społecznej;
- rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej lub interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego.
W praktyce oznacza to, że kluczowym kryterium jest wspólne zamieszkiwanie i utrzymywanie dziecka – a nie sam fakt bycia jego biologicznym rodzicem.
Opieka naprzemienna a prawo do 800 plus – zasady ogólne
Opieka naprzemienna to forma sprawowania władzy rodzicielskiej, w której dziecko naprzemiennie przebywa z każdym z rodziców – najczęściej w cyklach tygodniowych lub dwutygodniowych. Dla celów ustalenia prawa do świadczenia 800 plus ustawodawca przewidział taką sytuację – co znajduje wyraz w art. 5 ust. 2a ustawy:
„W przypadku sprawowania opieki naprzemiennej nad dzieckiem przez oboje rodziców, zgodnie z orzeczeniem sądu, świadczenie wychowawcze przysługuje każdemu z rodziców w wysokości połowy przysługującego świadczenia.”
W praktyce oznacza to, że każdy z rodziców otrzyma 400 zł miesięcznie, jeżeli spełnione zostaną dwa warunki:
- Istnieje orzeczenie sądu o sprawowaniu opieki naprzemiennej;
- Oboje rodzice składają wniosek o przyznanie świadczenia w tej formie.
Czy orzeczenie sądu jest konieczne? Dwie linie orzecznicze
W tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite. Wykształciły się bowiem dwie konkurencyjne linie orzecznicze:
1. Opieka naprzemienna bez orzeczenia sądu – możliwa
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 22 grudnia 2016 r. (sygn. II SA/Ol 1304/16) uznał, że:
„Rodzice składając wniosek o przyznanie 500 plus, nie muszą przedstawiać orzeczenia sądu o opiece naprzemiennej, jeżeli faktycznie realizują taki model opieki.”
Sąd podkreślił, że organ administracyjny (np. urząd miasta lub gminy) ma obowiązek samodzielnie ocenić, czy opieka naprzemienna rzeczywiście jest wykonywana – np. na podstawie planu wychowawczego, porozumienia rodziców, dowodów z dokumentów i zeznań stron.
2. Wyłącznie na podstawie orzeczenia sądu
Odmiennie wypowiadają się niektóre samorządowe kolegia odwoławcze oraz orzeczenia WSA w Warszawie, wskazując, że bez orzeczenia sądu nie można mówić o opiece naprzemiennej w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy.
W takich przypadkach rodzice, choć dzielą się opieką nad dzieckiem po połowie, nie otrzymają po 400 zł każdy, tylko świadczenie przyznane będzie jednemu z nich – temu, który formalnie został uznany za rodzica „pierwszoplanowego” dla celów administracyjnych.
Co powinien zrobić rodzic w sytuacji opieki naprzemiennej?
Jeżeli sprawowana jest opieka naprzemienna – faktycznie lub orzeczona – należy:
- Złożyć wniosek o przyznanie świadczenia 800 plus przez każdego z rodziców;
- Dołączyć orzeczenie sądu o sprawowaniu opieki naprzemiennej, jeśli istnieje;
- W przypadku braku orzeczenia – przedstawić dowody na rzeczywisty, naprzemienny charakter opieki (np. harmonogram opieki, porozumienie między rodzicami, potwierdzenia ze szkoły, przedszkola, rachunki);
- W razie odmowy świadczenia lub przyznania go tylko jednemu rodzicowi – złożyć odwołanie do SKO, a następnie skargę do WSA.
Podstawa prawna i orzecznictwo
- Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2023 r. poz. 1852)
- Wyrok WSA w Olsztynie z 22.12.2016 r., sygn. II SA/Ol 1304/16
- Wyrok WSA w Warszawie z 5.07.2018 r., sygn. I SA/Wa 355/18
- Wyrok WSA w Krakowie z 18.06.2020 r., sygn. III SA/Kr 312/20
- Komentarz do ustawy (red. prof. A. Góra-Błaszczykowska)
Wnioski
Sprawa świadczenia 800 plus przy opiece naprzemiennej nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać. Organy administracyjne wciąż różnie podchodzą do sytuacji, w której brak jest orzeczenia sądowego, a dziecko mieszka naprzemiennie z obojgiem rodziców. W takich przypadkach konieczna może być walka o uznanie faktycznego modelu wychowawczego, co wymaga odpowiedniej dokumentacji, determinacji i – niejednokrotnie – pomocy prawnika.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.