Zasada właściwości miejscowej sądu karnego w polskim systemie prawnym odgrywa fundamentalną rolę. To właśnie ona decyduje, który sąd rozpoznaje daną sprawę – zazwyczaj jest to sąd najbliżej miejsca popełnienia przestępstwa lub zamieszkania oskarżonego. Niemniej jednak ustawodawca przewidział od tej zasady wyjątki, które mogą zostać zastosowane w szczególnych sytuacjach.
Jeden z nich został określony w art. 37 kodeksu postępowania karnego (k.p.k.) – pozwala on przekazać sprawę sądowi równorzędnemu, jeśli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości. Postanowienie Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2025 r. pokazuje, że taka sytuacja może wystąpić także w przypadku złego stanu zdrowia oskarżonego.
Przesłanki decyzji Sądu Najwyższego
W omawianej sprawie sąd rejonowy wystąpił do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie sprawy oskarżonego do innego sądu rejonowego. Kluczowym motywem tej inicjatywy był długotrwały brak możliwości przeprowadzenia rozprawy z uwagi na zły stan zdrowia oskarżonego.
Obrońca oskarżonego wielokrotnie składał wnioski o odroczenie terminów rozpraw z uwagi na problemy zdrowotne klienta. Sąd rejonowy, nie mogąc skutecznie rozpocząć przewodu sądowego, wskazał, że opinie biegłej lekarz potwierdzają, iż oskarżony może uczestniczyć w rozprawach jedynie w sądzie położonym blisko miejsca zamieszkania. Co istotne, stan zdrowia oskarżonego został określony jako najprawdopodobniej trwały, bez widoków na znaczącą poprawę.
Dobro wymiaru sprawiedliwości w praktyce
Sąd Najwyższy przychylił się do wniosku sądu rejonowego. Uznał, że mamy do czynienia z sytuacją szczególną, która wymaga zastosowania art. 37 k.p.k. i przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu. W uzasadnieniu podkreślił, że dobro wymiaru sprawiedliwości nie sprowadza się wyłącznie do kwestii obiektywizmu sędziów czy ich niezależności w orzekaniu. Obejmuje ono również realne możliwości przeprowadzenia postępowania i wydania orzeczenia kończącego sprawę.
Ważne! Zły stan zdrowia oskarżonego, który uniemożliwia mu stawienie się w sądzie oddalonym od miejsca zamieszkania, może stanowić wystarczającą przesłankę do odstąpienia od zasady ogólnej właściwości.
Jeżeli bowiem istnieje trwała przeszkoda uniemożliwiająca przeprowadzenie rozprawy, a jednocześnie możliwe jest jej usunięcie poprzez przekazanie sprawy innemu sądowi, należy rozważyć takie rozwiązanie jako racjonalne i zgodne z interesem sprawiedliwości.
Przekazanie sprawy a interes publiczny
Sąd Najwyższy przypomniał także, że instytucja przekazania sprawy sądowi równorzędnemu ma charakter wyjątku i powinna być stosowana ostrożnie.
Ważne! Celem instytucji przekazania sprawy sądowi równorzędnemu nie jest wygoda stron, lecz ochrona wartości nadrzędnych, jakimi są dostępność wymiaru sprawiedliwości, skuteczność postępowania i możliwość jego zakończenia.
W omawianym przypadku opóźnienia w postępowaniu wynikały bezpośrednio z niezdolności oskarżonego do uczestnictwa w rozprawach w oddalonym sądzie. Gdyby nie doszło do przekazania sprawy, postępowanie mogłoby przeciągać się w nieskończoność lub wręcz utknąć w martwym punkcie. Taka sytuacja godziłaby w interes publiczny, który domaga się sprawnego i sprawiedliwego rozstrzygania spraw karnych.
Przedmiotowa sprawa pokazuje, że wymiar sprawiedliwości nie jest oderwany od rzeczywistości życia codziennego, w tym także od problemów zdrowotnych uczestników postępowań. Zastosowanie art. 37 k.p.k. w tym kontekście stanowi przykład elastyczności systemu prawnego, który – choć oparty na sztywnych zasadach – potrafi dostosować się do konkretnych i niekiedy trudnych warunków.
Postanowienie Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2025 r., sygn. akt I KO 63/25
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.