Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 maja 2025 r. sprecyzował przesłanki umorzenia na wniosek dłużnika należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Jasno wskazał, że umorzenie ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w obliczu obiektywnych, nagłych i niemożliwych do przewidzenia okoliczności, na które dłużnik nie ma wpływu. Wystarczającej podstawy nie stanowią różnego rodzaju czasowe przeszkody w spłacie zobowiązań, jeśli dotąd dłużnik nie podjął żadnych prób wywiązania się z nich.
Dodatkowo sąd zaznaczył, że przy ocenie sytuacji dochodowej dłużnika należy brać pod uwagę nie tylko bieżące dochody, ale także te, które mogą być uzyskane w przyszłości, a każda decyzja o umorzeniu jest uznaniowa i podlega ścisłej kontroli sądowej.
Wyjątkowy charakter umorzenia
W wyroku z 28 maja 2025 r. NSA wskazał, że umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego – na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – może zostać zastosowane wyłącznie w sytuacjach, gdy stan majątkowy lub zdrowotny zobowiązanego jest na tyle szczególny i nadzwyczajny, że realnie uniemożliwia mu wypełnienie obowiązku alimentacyjnego.
Ważne! Stan majątkowy lub zdrowotny dłużnika musi być efektem czynników obiektywnych, nagłych, niemożliwych do przewidzenia, na które zobowiązany nie ma żadnego wpływu.
NSA zaznaczył, że pobyt w zakładzie karnym ani też czasowe orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które nie wyłącza przecież zatrudnienia w warunkach pracy chronionej oraz uczestniczenia w dostępnych w warunkach izolacji kursach doszkalających czy też podjęcia dotychczas jakiejkolwiek próby realizacji przez dłużnika obowiązku wobec Państwa i własnych dzieci, nie stanowią szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie należności. Przyjęcie odmiennego stanowiska byłoby sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, rozszerzającej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, czyniąc jednocześnie uzasadnionym właściwie każde żądanie dłużnika alimentacyjnego w podobnych sprawach.
Zasada zwrotu należności a ciężar odpowiedzialności
Sąd podkreślił, że wypłata przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów nie może zwalniać dłużnika z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka ani nie będzie przyczyną wyłączenia takiego zobowiązania w przyszłości. Każde umorzenie zobowiązania alimentacyjnego powoduje przecież przerzucenie tej odpowiedzialności na pozostałych członków społeczeństwa, obciążając ich kosztami utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych.
Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku ich spłaty. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty czy odroczenia terminu płatności stanowi odstępstwo, wyjątek od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności, możliwy jedynie w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych.
Ocena sytuacji dochodowej
Wojewódzki Sąd Administracyjny, a za nim NSA, stwierdziły, że sytuacja dochodowa, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, to pojęcie szersze od pojęcia dochodu.
Ważne! Przy ocenie sytuacji dochodowej należy rozważyć nie tylko aktualny dochód, ale również ten możliwy do uzyskania w bliżej określonej przyszłości.
Obowiązkiem organu orzekającego w warunkach uznania administracyjnego jest wyjaśnienie, zbadanie i ocena całokształtu sprawy w zakresie istotnym dla podejmowanej decyzji oraz logiczne, spójne uzasadnienie aktu.
Skarżący argumentował, że jego zły stan zdrowia, odbywanie kary pozbawienia wolności, niskie dochody z pomocy społecznej oraz brak wsparcia ze strony rodziny, uniemożliwiają mu podjęcie zatrudnienia i spłatę zobowiązań. Organy oparły się jednak na twierdzeniu dotyczącym przyszłych możliwości zarobkowych skarżącego. Zdaniem dłużnika było to wadliwe, ale NSA podtrzymał stanowisko organów uznając, że brak szczególnie uzasadnionej okoliczności nie może prowadzić do umorzenia należności.
Charakter uznaniowy decyzji i kontrola sądowa
NSA przypomniał także, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest aktem o charakterze uznaniowym.
Ważne! Organ ma możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności.
Sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień, oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej.
W przedmiotowej sprawie, zdaniem NSA, wszystkie te elementy zostały spełnione.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.
Podstawa prawna: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 maja 2025 r., sygn. akt I OSK 1231/24