Alimenty kojarzą się głównie z rozwodem lub separacją. W praktyce jednak polskie prawo rodzinne dopuszcza dochodzenie świadczeń także w trakcie trwania małżeństwa. To ważny instrument ochrony rodziny, który ma na celu zapewnienie jej członkom środków do życia w sytuacji, gdy jeden z małżonków nie realizuje swoich obowiązków.
Podstawy prawne – art. 27 i 28 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
Fundamentem jest art. 27 KRO, zgodnie z którym „oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny”. Oznacza to, że odpowiedzialność nie spoczywa wyłącznie na osobie pracującej zawodowo – także praca w gospodarstwie domowym czy wychowanie dzieci traktowane jest na równi z wkładem finansowym.
W sytuacji, gdy jeden z małżonków uchyla się od tego obowiązku, drugi małżonek może sięgnąć po art. 28 KRO. Umożliwia on sądowi nakazanie, aby część wynagrodzenia czy świadczeń (np. emerytury, renty) była przekazywana bezpośrednio do rąk współmałżonka.
Kiedy można żądać alimentów w trakcie małżeństwa?
Roszczenie to przysługuje tylko wtedy, gdy:
- małżeństwo formalnie trwa, nawet jeśli strony żyją w tzw. separacji faktycznej,
- jeden z małżonków nie przyczynia się do zaspokajania potrzeb rodziny w sposób adekwatny do swoich możliwości,
- potrzeby rodziny są realne i usprawiedliwione (np. utrzymanie mieszkania, leczenie, edukacja dzieci),
- małżonek dochodzący świadczeń nie jest w stanie sam ich pokryć mimo własnych starań.
Orzecznictwo sądów podkreśla, że obowiązek ten obejmuje także zasadę równej stopy życiowej – żaden z członków rodziny nie może być pozostawiony w gorszej sytuacji niż drugi. Przykładowo, w wyroku Sądu Najwyższego z 28 stycznia 1999 r., sygn. I CKN 944/97, wskazano, że z art. 27 KRO wynika prawo do uczestniczenia w dochodach współmałżonka w sposób proporcjonalny do jego możliwości zarobkowych.
Orzecznictwo sądowe
Sądy wielokrotnie precyzowały zakres tego obowiązku:
- Wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 20.04.2017 r. (II Ca 216/17) – sąd wskazał, że obowiązek małżonków ogranicza się do potrzeb rodziny, których zaspokojenie jest „uzasadnione okolicznościami konkretnego przypadku”. Nie chodzi więc o wszelkie potrzeby, ale o te, które można obiektywnie uznać za usprawiedliwione.
- Wyrok Sądu Rejonowego w Lublinie z 20.10.2021 r. (IV RC 484/18) – podkreślono zasadę równej stopy życiowej małżonków. Nawet jeśli żyją oni w separacji faktycznej, to wciąż obowiązuje zasada, że oboje powinni mieć podobny poziom życia, stosownie do swoich możliwości zarobkowych i majątkowych.
- Uchwała Sądu Najwyższego z 16.12.1987 r. (III CZP 91/86) – SN orzekł, że obowiązek z art. 27 KRO trwa niezależnie od separacji faktycznej i obejmuje zarówno świadczenia materialne, jak i osobiste zaangażowanie w życie rodziny.
Wskazane orzeczenia jednoznacznie pokazują, że alimenty między małżonkami są instrumentem nie tylko teoretycznym, lecz także praktycznie stosowanym przez sądy.
Jakie potrzeby obejmuje obowiązek?
Potrzeby rodziny obejmują m.in.:
- koszty utrzymania mieszkania i opłat,
- wyżywienie, odzież, opiekę zdrowotną,
- edukację i wychowanie dzieci,
- uzasadnione wydatki na wypoczynek i kulturę,
- dojazdy do pracy i szkoły.
Sądy wielokrotnie wskazywały, że pojęcie to ma charakter elastyczny i zależy od indywidualnych warunków rodziny (por. wyrok SN z 21 listopada 2002 r., sygn. III CKN 665/00).
Procedura dochodzenia roszczeń
Sprawy te rozpatrują sądy rodzinne. Postępowanie wygląda następująco:
- Rozmowa lub mediacja – pierwszym krokiem powinna być próba ugodowego ustalenia zasad współfinansowania rodziny.
- Pozew – w razie braku porozumienia składa się pozew o przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny.
- Dowody – należy przedstawić dokumenty potwierdzające potrzeby rodziny (rachunki, faktury) i możliwości zarobkowe małżonka.
- Wyrok – sąd określa formę i wysokość świadczeń, które mogą być egzekwowane komorniczo w przypadku uchylania się od obowiązku.
Na czas trwania procesu można złożyć wniosek o zabezpieczenie roszczeń (art. 753 § 1 k.p.c.), aby rodzina nie pozostała bez środków.
Alimenty w małżeństwie a separacja
- Separacja faktyczna – obowiązek z art. 27 KRO nadal trwa.
- Separacja prawna – co do zasady wyłącza art. 27 KRO, ale możliwe są alimenty na zasadach z art. 60 KRO.
Kiedy można zmienić wysokość świadczeń?
Zmiana obowiązku możliwa jest w przypadku istotnych zmian, np.:
- utrata pracy z przyczyn niezawinionych,
- poważna choroba ograniczająca zarobkowanie,
- poprawa sytuacji materialnej uprawnionego,
- usamodzielnienie się dzieci.
W każdym przypadku konieczne jest złożenie pozwu o zmianę orzeczenia.
Podsumowanie
Alimenty w trakcie trwania małżeństwa to mechanizm zapewniający rodzinie stabilność finansową. Obowiązek ten obejmuje zarówno wkład finansowy, jak i osobisty, a jego naruszenie może skutkować ingerencją sądu. Zgromadzenie dokumentów potwierdzających potrzeby oraz dochody współmałżonka ma kluczowe znaczenie dla powodzenia sprawy.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.