Złożenie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym jest prawem strony, która znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Jednak ponowne zgłoszenie takiego wniosku, oparte na tych samych okolicznościach, jest niedopuszczalne i nie podlega rozpoznaniu przez sąd. Wyjaśnia to art. 107 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, a także praktyka sądowa. Niniejszy artykuł analizuje zasady ponownego składania wniosków o zwolnienie z kosztów sądowych, opierając się na przepisach oraz orzecznictwie, aby wskazać, jak uniknąć błędów proceduralnych i skutecznie dochodzić swoich praw.
Zasady składania wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych
Zgodnie z art. 102 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 959), sąd może zwolnić stronę z kosztów sądowych, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Wniosek wymaga złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, które powinno być rzetelne i spójne. Jak wskazuje Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 10 maja 2020 r., sygn. akt I ACa 456/20, brak spójności w oświadczeniu, np. rozbieżności między deklarowanymi dochodami a wydatkami, może skutkować odmową zwolnienia.
W przypadku oddalenia wniosku strona może złożyć kolejny, ale tylko pod warunkiem, że opiera się on na nowych okolicznościach. Art. 107 ust. 1 ustawy wyraźnie stanowi, że ponowny wniosek oparty na tych samych faktach jest niedopuszczalny i pozostawia się go w aktach sprawy bez dalszych czynności. O tej decyzji strona jest informowana tylko raz, przy pierwszym takim piśmie (art. 107 ust. 2).
Przykład z praktyki sądowej
W analizowanej sprawie powódka w procesie o zapłatę złożyła wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, wskazując minimalne wynagrodzenie (3510,92 zł netto miesięcznie), brak nieruchomości i posiadanie samochodu służącego do dojazdów do pracy. Sąd pierwszej instancji odmówił zwolnienia, uznając oświadczenie za niespójne – deklarowane wydatki (ponad 5000 zł miesięcznie) przewyższały dochody, a powódka nie wskazała innych źródeł finansowania, takich jak darowizny czy pożyczki. Po uprawomocnieniu się postanowienia powódka złożyła ponowny wniosek, oparty na identycznym oświadczeniu.
Zgodnie z art. 107 ust. 1, sąd uznał wniosek za niedopuszczalny, ponieważ powoływał się na te same okoliczności, które wcześniej oceniono negatywnie. W efekcie pismo zostało pozostawione w aktach sprawy bez rozpoznania. Jak podkreśla Sąd Okręgowy w Łodzi w postanowieniu z 27 października 2020 r., sygn. akt VIII Cz 1897/20, niedopuszczalność ponownego wniosku wynika z konieczności zapobiegania nadużyciom procedury i obciążaniu sądów zbędnymi wnioskami.
Kiedy ponowny wniosek jest dopuszczalny?
Ponowny wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych może być rozpatrzony, jeśli strona wykaże nowe okoliczności wpływające na jej sytuację finansową. Przykłady takich zmian obejmują:
- Utratę pracy lub zmniejszenie dochodów.
- Powstanie nowych obowiązków alimentacyjnych.
- Znaczne pogorszenie stanu zdrowia wymagające kosztownego leczenia.
- Zmiany w stanie majątkowym, np. sprzedaż lub utrata majątku.
Sąd Apelacyjny w Krakowie w postanowieniu z 15 marca 2021 r., sygn. akt I ACz 234/21, wskazał, że nowe okoliczności muszą być istotne i mieć bezpośredni wpływ na zdolność strony do ponoszenia kosztów sądowych. W takiej sytuacji sąd jest zobowiązany do merytorycznej oceny wniosku, z uwzględnieniem aktualnego oświadczenia majątkowego.
Konsekwencje złożenia niedopuszczalnego wniosku
Złożenie ponownego wniosku opartego na tych samych okolicznościach skutkuje jego pozostawieniem w aktach sprawy bez rozpoznania. Nie jest wydawane postanowienie o odrzuceniu, co odróżnia tę sytuację od innych przypadków proceduralnych. Strona otrzymuje jednorazowe powiadomienie o niedopuszczalności, co ma na celu ograniczenie zbędnej korespondencji. Jak wskazuje Sąd Najwyższy w postanowieniu z 12 lipca 2019 r., sygn. akt III CZP 45/19, takie podejście zapewnia efektywność postępowania i chroni przed nadużywaniem procedury zwolnienia z kosztów.
Praktyczne wskazówki dla stron postępowania
- Rzetelne oświadczenie majątkowe: Upewnij się, że dane w oświadczeniu są spójne, a wydatki pokrywają się z dochodami. Wskaż wszystkie źródła finansowania, np. darowizny czy pożyczki.
- Nowe okoliczności: Przy ponownym wniosku opisz istotne zmiany w sytuacji finansowej, poparte dokumentami (np. zaświadczeniem o dochodach, rachunkami za leczenie).
- Konsultacja z prawnikiem: Profesjonalna pomoc pozwala przygotować wniosek zgodnie z wymogami i uniknąć błędów formalnych.
- Terminowość: Monitoruj terminy na wniesienie opłat sądowych, aby uniknąć negatywnych konsekwencji proceduralnych.
Podsumowanie
Ponowny wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych jest niedopuszczalny, jeśli opiera się na tych samych okolicznościach, które stanowiły podstawę oddalonego wcześniej wniosku (art. 107 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Taki wniosek pozostaje w aktach bez rozpoznania, a strona jest powiadamiana tylko raz. Dopuszczalność ponownego wniosku wymaga wykazania nowych, istotnych zmian w sytuacji majątkowej. Orzecznictwo, takie jak postanowienie Sądu Najwyższego z 12 lipca 2019 r., sygn. akt III CZP 45/19, podkreśla konieczność rzetelności i efektywności w procedurze zwolnienia z kosztów. Konsultacja z prawnikiem pozwala uniknąć błędów i zwiększa szanse na uzyskanie zwolnienia.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.