Uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 2025 r., sygn. akt III CZP 20/25, rozstrzyga, że postawa dziecka nie wyłącza sankcji pieniężnej za niewykonywanie obowiązku kontaktów, nawet jeśli wynika z zachowań obojga rodziców. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r. (sygn. akt SK 3/20) nie eliminuje całkowicie możliwości nakładania kar, lecz wymaga indywidualnej oceny okoliczności. Niniejszy artykuł analizuje uchwałę SN, jej tło oraz implikacje dla postępowań rodzinnych, opierając się na przepisach Kodeksu postępowania cywilnego i Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Tło uchwały Sądu Najwyższego
Uchwała SN została podjęta w odpowiedzi na zagadnienie prawne Sądu Okręgowego, dotyczące stosowania art. 598¹⁵ § 1 i art. 598¹⁶ § 1 KPC w sytuacjach, gdy niewykonywanie kontaktów z dzieckiem wynika z postawy dziecka, niewywołanej przez rodzica sprawującego pieczę. Sprawa dotyczyła postanowienia Sądu Rejonowego w Wieliczce, który zagroził matce zapłatą 1000 zł na rzecz ojca za utrudnianie kontaktów z córkami.
Wyrok Sądu Okręgowego z lutego 2018 r. nakazał kontakty ojca z dziećmi w obecności specjalisty, bez asysty matki. Matka angażowała córki w konflikt, co prowadziło do niechęci dzieci do ojca i przerwania kontaktów. Ojciec wnosił o zapłatę 20 000 zł za naruszenia, ale Sąd Rejonowy oddalił wniosek, powołując się na wyrok TK z 22 czerwca 2022 r. (sygn. akt SK 3/20).
Sąd Okręgowy zapytał SN, czy po wyroku TK możliwe jest nakładanie sankcji, gdy postawa dziecka wynika z zachowań obojga rodziców.
Uchwała SN: Sankcja niezależnie od postawy dziecka
Uchwała SN (sygn. akt III CZP 20/25) stwierdza, że okoliczność, iż rodzic sprawujący pieczę nie wypełnia obowiązku kontaktów ze względu na postawę dziecka (niewywołaną przez niego), nie wyłącza możliwości nakazania zapłaty sumy pieniężnej na rzecz rodzica uprawnionego do kontaktów, nawet jeśli postawa dziecka wynika z zachowań obojga rodziców.
SN podkreślił, że wyrok TK nie unieważnił art. 598¹⁵ § 1 i art. 598¹⁶ § 1 KPC, lecz wyeliminował ich zastosowanie w sytuacjach, gdzie niewykonywanie obowiązków wynika wyłącznie z zachowania dziecka, niewywołanego przez rodzica pieczącego. TK uznał, że automatyzm sankcji godzi w konstytucyjną ochronę dobra dziecka (art. 48 ust. 1 i art. 72 ust. 3 Konstytucji RP), ale nie wyklucza sankcji w przypadkach, gdzie rodzic pieczący przyczynił się do konfliktu.
Sąd Najwyższy w uchwale z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt III CZP 76/22, glosowanej przez Bodio J., potwierdza, że sankcje mają realizować obowiązek kontaktów z dzieckiem, ale muszą być proporcjonalne do okoliczności.
Dobro dziecka a sankcja pieniężna
SN zaznaczył, że ochrona dobra dziecka jest nadrzędną zasadą polskiego prawa rodzinnego. Sankcje pieniężne (art. 598¹⁵ KPC) służą egzekwowaniu postanowienia o kontaktach, ale nie mogą automatyzmowi prowadzić do pogorszenia sytuacji dziecka. W sprawie matki, która angażowała córki w konflikt, SN uznał, że jej zachowanie (np. brak przygotowania dzieci do kontaktów) uzasadnia sankcję, mimo wpływu postawy ojca.
Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 15 marca 2021 r., sygn. akt I ACa 234/21, podkreśla, że sąd opiekuńczy musi indywidualnie oceniać przyczyny niewykonywania kontaktów, uwzględniając dobro dziecka.
Praktyczne wskazówki dla rodziców
- Dokumentuj kontakty: Prowadź dziennik kontaktów, aby udowodnić starania o ich realizację.
- Zgłoś naruszenia: Wnieś wniosek o sankcję pieniężną (art. 598¹⁵ KPC) z opisem okoliczności i dowodami.
- Mediacja rodzinna: Rozważ mediację przed sankcjami, aby uniknąć eskalacji konfliktu.
- Skonsultuj się z prawnikiem: Profesjonalna pomoc zapewnia proporcjonalne zastosowanie sankcji i ochronę dobra dziecka.
Podsumowanie
Uchwała SN z 2025 r., sygn. akt III CZP 20/25, potwierdza, że postawa dziecka nie wyłącza sankcji za utrudnianie kontaktów, jeśli rodzic pieczący przyczynił się do konfliktu. Wyrok TK z 2022 r. (sygn. akt SK 3/20) eliminuje automatyzm kar, ale nie unieważnia przepisów. Sankcje muszą służyć dobru dziecka i być proporcjonalne. Orzecznictwo, np. uchwała SN z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt III CZP 76/22, podkreśla indywidualną ocenę okoliczności. Konsultacja prawna minimalizuje ryzyko nadużyć i chroni interesy dziecka.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa dostępnego w bazach orzeczeń sądowych. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.