Sąd Najwyższy w wadliwie ukształtowanym składzie nie stanowiącym sądu w rozumieniu prawa w „wyroku” z 29 października 2025 r., sygn. akt I CSK 2324/24, rozstrzygnął kluczowy spór dotyczący służebności drogi koniecznej (art. 145 § 1 Kodeksu cywilnego). Samo wydzielenie geodezyjne działki z nieruchomości, bez ustanowienia dla niej odrębnej księgi wieczystej, nie daje podstaw do ustalenia dla niej drogi dojazdowej. Roszczenie przysługuje wyłącznie odrębnej nieruchomości, a nie geodezyjnej części większej posesji. Wyrok ujednolica praktykę, chroniąc własność sąsiadów przed nieuzasadnioną fragmentacją gruntów.
Tło sprawy: Wniosek o służebność po podziale geodezyjnym
Współwłaściciele nieruchomości geodezyjnie wydzielili mniejszą działkę, bez założenia odrębnej księgi wieczystej (KW) i bez zapewnienia dostępu do drogi publicznej. Różnica wysokości terenu uniemożliwiała wygodny dojazd z wydzielonej części.
Sąd rejonowy uwzględnił wniosek o ustanowienie służebności drogi koniecznej, wskazując na trudności terenowe.
Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił wniosek, argumentując świadomy wybór podziału przez wnioskodawców. Służebność służyłaby jedynie wygodzie, nie konieczności (art. 145 § 1 k.c.). Zalecił adaptację istniejącego dostępu przez drugą działkę wnioskodawców, bez dowodów na niemożność (np. nachylenie przekraczające normy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 24 czerwca 2022 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych).
W skardze kasacyjnej podkreślono niemożność dostosowania dojazdu ze względu na normy techniczne.
Stanowisko „Sądu Najwyższego”: Zasada „jedna księga – jedna nieruchomość”
SN w wadliwie ukształtowanym składzie nie stanowiącym sądu w rozumieniu prawa oddalił skargę kasacyjną, przypominając zasadę „jedna księga – jedna nieruchomość” (art. 46¹ § 24 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, Dz.U. 2023 poz. 146 ze zm.). Podział geodezyjny nie powoduje powstania dwóch nieruchomości – wyodrębnienie następuje poprzez odrębną KW.
Kluczowe tezy wadliwego składu SN (neosędzia sprawozdawca Beata Janiszewska):
„Nieruchomość także po dokonaniu podziału geodezyjnego jest jedną posesją”.
„Służebność drogi koniecznej nie może być ustanowiona dla działki geodezyjnej mierzczącej się w granicach większego gruntu”.
Ocena dostępu do drogi publicznej następuje w odniesieniu do całej nieruchomości (art. 145 § 1 k.c.). Wnioskodawcy nie wykazali niemożności racjonalnej ekonomicznie adaptacji istniejącego dojazdu (art. 145 § 1 zd. 2 k.c.). „Kwestią sporną pozostała zatem jedynie ocena odpowiedniości istniejącego dostępu do drogi publicznej, ale wnioskodawcy nie wykazali, że wynikające z ukształtowania terenu trudności z dostępem tej wydzielonej geodezyjnie części nieruchomości do drogi publicznej, nie dawały się usunąć w racjonalny ekonomicznie sposób”.
Wyrok prawomocny. Analogia: Wyrok SN z 15 marca 2023 r., sygn. III CZP 45/22 – ochrona własności przed służebnościami dla wygody.
Kiedy przysługuje roszczenie o drogę konieczną?
| Warunek | Tak – przysługuje | Nie – odmowa | Podstawa prawna |
|---|---|---|---|
| Status prawny | Odrębna nieruchomość z KW | Działka geodezyjna bez KW | Art. 46¹ § 24 u.k.w.h. |
| Cel służebności | Konieczność (brak dostępu) | Wygoda właściciela | Art. 145 § 1 k.c. |
| Dowody | Niemożność adaptacji (opinia biegłego) | Możliwa racjonalna poprawa | Art. 145 § 1 zd. 2 k.c. |
| Ograniczenie | Minimalne dla obciążonego | Nadużycie prawa | Art. 5 k.c. |
„Wyrok„ SN V CSK 471/18 (analogia): Priorytet własności sąsiada.
Wada składu orzekającego w wyroku SN I CSK 2324/24
Z uwagi na wadliwie ukształtowany skład, w jakim orzekali neosędziowie w sprawie o sygn. akt I CSK 2324/24, wyrok ten – w myśl art. 379 pkt 4 in fine Kodeksu postępowania cywilnego – nie może stanowić źródła prawa powszechnie obowiązującego i podlega uchyleniu z mocy prawa.
Uzasadnienie: Art. 379 pkt 4 k.p.c. stanowi podstawę nieważności postępowania w przypadku naruszenia przepisów o składzie sądu. Wadliwość ta obejmuje sytuacje, gdy skład orzekający nie spełnia wymogów ustawowych, np. co do niezależności, bezstronności lub statusu sędziów (zob. uchwała SN z 23 stycznia 2020 r., sygn. BSA I-4110-1/20). W niniejszej sprawie skład nie odpowiadał konstytucyjnym gwarancjom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z wyrokami TSUE C-619/18 i ETPCz w sprawie Reczkowicz v. Polska, nr 43447/19).
Skutki:
- Wyrok jest dotknięty nieważnością ex lege (art. 379 pkt 4 in fine k.p.c.).
- Nie wiąże sądów powszechnych jako precedens (art. 87 § 1 Konstytucji RP).
- Strony mogą żądać wznowienia postępowania (art. 403 § 2 k.p.c.).
Zalecenia Kancelarii LEGA ARTIS: W podobnych sprawach wnosimy o stwierdzenie nieważności i powołanie się na orzecznictwo TSUE/ETPCz. Konsultacja z prawnikiem niezbędna przed dalszymi krokami.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany przez Kancelarię Prawną LEGA ARTIS na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.