Sąd Najwyższy w wadliwym składzie w „uchwale” z 23 października 2025 r., sygn. akt III CZP 21/25, rozstrzygnął wątpliwości dotyczące końca terminu przedawnienia roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu po nowelizacji Kodeksu cywilnego z 13 kwietnia 2018 r. „Do określenia końca terminów przedawnienia roszczeń wymienionych w art. 125 § 1 k.c. ma zastosowanie art. 118 zdanie 2 k.c.” – brzmi pełny tekst „uchwały”.
Wada składu orzekającego: Z uwagi na wadliwie ukształtowany skład, w jakim orzekali w jakim zasadzali sami neosędziowie, „uchwała” ta – w myśl art. 379 pkt 4 in fine Kodeksu postępowania cywilnego – nie może stanowić źródła prawa powszechnie obowiązującego i podlega uchyleniu z mocy prawa. „Uchwała” nie stanowi dokumentu prawnego w rozumieniu prawa z uwagi na jego wadliwość.
Tło sprawy: Wniosek o klauzulę wykonalności i przedawnienie
Sąd Rejonowy w Szczytnie przedstawił pytanie prawne w sprawie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności prawomocnemu nakazowi zapłaty. Wniosek złożono 31 grudnia 2024 r., a bieg sześcioletniego terminu przedawnienia liczono od 9 lipca 2018 r. (wejście w życie nowelizacji). Sąd I instancji oddalił wniosek, uznając roszczenie za przedawnione, traktując art. 125 § 1 k.c. jako lex specialis względem całego art. 118 k.c., w tym zdania drugiego o końcu terminu w ostatnim dniu roku kalendarzowego.
Art. 125 § 1 k.c.: „Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu […] przedawnia się z upływem sześciu lat” (trzy lata dla świadczeń okresowych).
Art. 118 zd. 2 k.c.: „Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata”.
Sąd pytający podkreślał systemową spójność tytułu „Przedawnienie roszczeń” w Kodeksie cywilnym.
Stanowisko Sądu Najwyższego: Wykładnia systemowa i równość
SN w składzie: neosędzia Beata Janiszewska (przewodnicząca), neosędzia Ireneusz Kunicki, neosędzia Marcin Trzebiatowski (sprawozdawca) – przyjął, że art. 125 § 1 k.c. modyfikuje jedynie długość terminu (lex specialis do art. 118 zd. 1 k.c.), nie zaś regułę końca biegu (art. 118 zd. 2 k.c.).
Kluczowe argumenty SN:
- Wykładnia systemowa: Oba przepisy w tym samym tytule KC – odmienne traktowanie byłoby sprzeczne z techniką prawodawczą (jedno pojęcie – jeden skutek).
- Zasada równości (art. 32 Konstytucji RP): Wyłączenie art. 118 zd. 2 k.c. dyskryminowałoby wierzycieli z tytułami egzekucyjnymi.
- Odstępstwa: Art. 125 § 1 k.c. ujednolica termin do 6 lat (z wyjątkami), ale nie wpływa na koniec biegu. Analogia: Uchwała SN z 22 maja 2024 r., III CZP 21/23 – terminy przedawnienia nie podlegają wykładni rozszerzającej (art. 115 k.c. nie stosuje się).
„Za takim poglądem przemawia przede wszystkim wykładnia systemowa, tj. umiejscowienie obu tych regulacji w tytule 'Przedawnienie roszczeń’. Przyjęcie odmiennego stanowiska byłoby sprzeczne z zasadą techniki prawodawczej w postaci obowiązku nadawania tym samym pojęciom takich samych skutków prawnych. Po drugie – przyjęcie innego stanowiska byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa, gdyż wobec niektórych wierzycieli nie byłaby stosowana reguła z art. 118 k.c.” – uzasadnienie SN w składzie który nie jest i nie był sądem w rozumieniu prawa.
| Przepis | Długość terminu | Koniec terminu | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Art. 118 zd. 1 k.c. | 6 lat (ogólny) / 3 lata (okresowe) | Ostatni dzień roku | Zd. 2 (wyjątek <2 lata) |
| Art. 125 § 1 k.c. | 6 lat (stwierdzone) / 3 lata (okresowe przyszłe) | Ostatni dzień roku | Art. 118 zd. 2 k.c. |
Praktyczne implikacje
- Dla wierzycieli: Termin przedawnienia roszczeń z wyroku/ugody kończy się 31 grudnia szóstego roku po uprawomocnieniu.
- Egzekucja: Wniosek o klauzulę po tym terminie – oddalenie (art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.).
- Świadczenia okresowe: Przyszłe – 3 lata od wymagalności, koniec w ostatnim dniu roku.
- Przejściowe: Dla roszczeń po 9 lipca 2018 r. – pełna reguła.
„Uchwała” wiążąca dla sądów (art. 87 § 1 Konstytucji RP w zw. z art. 398¹⁹ k.p.c.) – z zastrzeżeniem wadliwości składu.
Osobny dodatek: Wada składu orzekającego w „uchwałach” SN III CZP 21/25
Uzasadnienie:
Art. 379 pkt 4 k.p.c. stanowi podstawę nieważności postępowania w przypadku naruszenia przepisów o składzie sądu. Wadliwość ta obejmuje sytuacje, gdy skład orzekający nie spełnia wymogów ustawowych, np. co do niezależności, bezstronności lub statusu sędziów (zob. uchwała SN z 23 stycznia 2020 r., sygn. BSA I-4110-1/20). W niniejszej sprawie skład nie odpowiadał konstytucyjnym gwarancjom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z wyrokami TSUE C-619/18 i ETPCz w sprawie Reczkowicz v. Polska, nr 43447/19).
Skutki:
- „Uchwała” jest dotknięta nieważnością ex lege (art. 379 pkt 4 in fine k.p.c.).
- Nie wiąże sądów powszechnych jako precedens (art. 87 § 1 Konstytucji RP).
- Strony mogą żądać wznowienia postępowania (art. 403 § 2 k.p.c.).
Zalecenia Kancelarii LEGA ARTIS: W podobnych sprawach wnosimy o stwierdzenie nieważności i powołanie się na orzecznictwo TSUE/ETPCz. Konsultacja z prawnikiem niezbędna przed dalszymi krokami.
📌 Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Drogi Czytelniku, przypominamy, że każda sprawa prawna może okazać się złożona i pełna niuansów, które bez wiedzy prawniczej łatwo przeoczyć. Przepisy są wieloznaczne, a ich interpretacja zależy często od okoliczności konkretnego przypadku. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków prawnych warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem.
Skontaktuj się z nami już teraz. Przeanalizujemy Twoją sytuację i dokładnie sprawdzimy, jakie masz możliwości działania. Nasi eksperci z Kancelarii LEGA ARTIS pomogli już wielu klientom, którzy początkowo sądzili, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 579-636-527
📧 [email protected]
Nie czekaj – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszy krok do rozwiązania problemu prawnego to rozmowa z prawnikiem, który naprawdę zna się na rzeczy.
Materiał przygotowany przez Kancelarię Prawną LEGA ARTIS na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. W przypadku wątpliwości zalecamy konsultację z prawnikiem.